Zapomniane budowle na wyspach Pacyfiku. Naukowcy je zbadali

Badacze przeprowadzili analizę pozostałości konstrukcji rozrzuconych po wyspach Oceanu Spokojnego. To budowle wzniesione z koralowca przez mieszkańców Mangareva i okolicznych wysp w Polinezji Francuskiej.

W badaniach tych domów wykorzystano zaawansowaną metodę datowania uranowo-torowego. To pierwszy przypadek, w którym metoda uranowo-torowa została zastosowana do datowania historycznej architektury z koralowców.

Budynki, które powstały lata temu na największej wyspie grupy Wysp Gambiera na Pacyfiku - Mangareva - są cenne z naukowego punktu widzenia. Stanowią bowiem swoistą "mikrokronikę życia codziennego" społeczności tej części Polinezji.

Koral był głównym materiałem budowlanym na wyspach do lat 70. XIX wieku, kiedy to powszechnie zaczęto używać drewna. "Misyjne projekty budowlane często radykalnie zmieniały lokalne style architektoniczne i wzorce osadnictwa", zaznaczono w opracowaniu:

- Ludzie Mangarevan nauczyli się techniki budowlanej od francuskich katolickich misjonarzy, którzy przybyli na wyspę w latach 30. XIX wieku i rozpoczęli duży program budowlany - powiedział prof. nadzwyczajny James Flexner z Uniwersytetu w Sydney, który kierował badaniami. - Budowali katedry, kościoły, szkoły, wspólne piece chlebowe, wieże strażnicze i małe kamienne domki z lokalnie pozyskiwanego koralowca z pobliskich raf nadbrzeżnych, a także z koralowców skalnych na wybrzeżu z odsłoniętych formacji lądowych - wyjaśnił.

Dziesięć próbek koralowców ze struktur Mangarevan zostało datowanych przez Radiogenic Isotope Facility Uniwersytetu Queensland. Wyniki analiz zostały opublikowane na łamach prestiżowego czasopisma naukowego "Antiquity".

Metoda datowania opierająca się na rozpadzie promieniotwórczym izotopów uranu i toru pozwala na precyzyjne określenie wieku materiału - bez konieczności prowadzenia dużych wykopalisk. Wykaz obejmuje zakres od końcówki XVIII wieku do połowy XIX wieku. "Daty oznaczają obumarcie koralowców odciętych od raf Mangareva. W niektórych przypadkach bloki mogły zostać ponownie wykorzystane z budowli sprzed przybycia Europejczyków, lub mogły zostać wycięte z miejsc, w których koral był już martwy, ale minimalnie zwietrzały".

- Stosując metodę datowania uranowo-torowego, możemy datować materiały budowlane użyte w budynkach z niezwykłą dokładnością, co daje nam więcej wskazówek dotyczących życia kulturowego i domowego na Pacyfiku oraz pogłębia nasze rozumienie dziedzictwa kolonialnego - zaznaczył prof. James Flexner. - Mniejsze skale czasowe mogą mieć duże znaczenie w interpretacji przeszłości.

W ramach badań XIX-wiecznych budowli naukowcy ustalili kilka faktów:

• Część datowanych bloków koralowych okazała się starsza niż okres kolonialny, co sugeruje ponowne wykorzystanie starszego materiału - ale bez istotnych różnic wieku i nie na skalę, jaką zakładano wcześniej.
• W obrębie budynków odnaleziono m.in. fragmenty szkła, ceramiki i naczyń kuchennych, które wskazują na: praktyki kulinarne i rytuały, sposoby modlitwy, zmiany w organizacji przestrzeni mieszkalnej.
• Datowanie koralowca pomogło badaczom śledzić, jak codzienne życie na Pacyfiku ewoluowało po kontakcie z Europejczykami i nadal jest kształtowane przez wpływy kolonialne.
• Każdy blok koralowca zachowuje chemiczny zapis warunków środowiskowych, w których rósł - co może pomóc badać historyczne zmiany raf koralowych i wpływ człowieka na ekosystemy.

Prof. Flexner ma nadzieję, że w przyszłości prace zostaną rozszerzone na sąsiednie archipelagi, gdzie również rozkwitała budowa koralowców. Prowadzona jest aktywna współpraca ze społecznościami i władzami lokalnymi, aby wzmacniać ochronę przyrody i dziedzictwa tych wyjątkowych regionów.

^{Źródło: Flexner J. Direct dating of colonial-era coral building materials using the U-Th method in the Mangareva Islands, French Polynesia. Antiquity. Published online 2026:1-12. doi:10.15184/aqy.2026.10325, Eureka Alert}