Zmiany klimatyczne spowalniają obrót Ziemi. Takiego tempa nie było od milionów lat
Najnowsze badania naukowców z Austrii i Szwajcarii wykazały, że współczesne zmiany klimatyczne wpływają na tempo obrotu Ziemi, powodując jego spowolnienie. Proces ten jest obecnie najszybszy od milionów lat.
Doba wydaje się czymś oczywistym: 24 godziny, z niewielkimi zmianami, które dodają nam jeden dzień raz na cztery lata. W rzeczywistości długość dnia na Ziemi nie jest stała i zmienia się pod wpływem wielu procesów - od oddziaływania grawitacyjnego Księżyca po zjawiska zachodzące we wnętrzu planety i w atmosferze. Teraz naukowcy pokazują coś jeszcze bardziej zaskakującego. Współczesne zmiany klimatyczne sprawiają, że Ziemia obraca się coraz wolniej, a tempo tego procesu jest największe od co najmniej 3,6 mln lat.
Do takich wniosków doszedł zespół badaczy z Uniwersytetu Wiedeńskiego oraz ETH Zurich. Wyniki opublikowano na łamach Journal of Geophysical Research: Solid Earth. Naukowcy wyliczyli, że w latach 2000-2020 długość dnia rosła w tempie około 1,33 milisekundy na stulecie, a więc szybciej niż w jakimkolwiek znanym okresie ostatnich milionów lat.
Ziemia jak łyżwiarka figurowa
Kluczowym mechanizmem jest topnienie lodowców i lądolodów. Wraz ze wzrostem poziomu mórz masa wody na planecie ulega redystrybucji, co wpływa na dynamikę obrotu Ziemi.
- Przyspieszone topnienie polarnych lądolodów i lodowców górskich w XXI wieku podnosi poziom mórz, co spowalnia obrót Ziemi i w konsekwencji wydłuża dzień. Podobnie jak łyżwiarka figurowa, która obraca się wolniej, gdy rozkłada ręce, a szybciej, gdy trzyma je blisko ciała - jak wyjaśnia autor badań, dr Mostafa Kiani Shahvandi z Uniwersytetu Wiedeńskiego:
Mikroskopijne skamieniałości zapisują historię
Aby sprawdzić, czy podobne epizody zdarzały się w przeszłości, badacze sięgnęli po nietypowe źródło danych - skamieniałości jednokomórkowych organizmów morskich zwanych otwornicami bentonicznymi. Ich chemiczny skład pozwala odtworzyć dawne zmiany poziomu mórz, a na tej podstawie również tempo zmian długości dnia.
Na podstawie składu chemicznego skamieniałości otwornic możemy wnioskować o wahaniach poziomu morza, a następnie matematycznie wyprowadzić odpowiadające im zmiany długości dnia.
Zespół wykorzystał także model głębokiego uczenia uwzględniający prawa fizyki, co pozwoliło lepiej poradzić sobie z dużą niepewnością danych paleoklimatycznych.
Zobacz również:
Najszybsze zmiany od późnego pliocenu
Analiza pokazała, że choć w czwartorzędzie wzrost i topnienie wielkich lądolodów wielokrotnie wpływały na długość dnia, obecne tempo zmian jest wyjątkowe.
- Tak szybki wzrost długości dnia oznacza, że tempo współczesnych zmian klimatu jest bezprecedensowe co najmniej od późnego pliocenu, czyli od około 3,6 miliona lat. Obecne przyspieszenie można więc w dużej mierze przypisać wpływowi człowieka - podkreśla prof. Benedikt Soja, geodeta z ETH Zurich.
Zmiany są mikroskopijne, liczone w milisekundach. Jednak dla systemów wymagających absolutnej precyzji, takich jak nawigacja kosmiczna, nawet tak niewielkie różnice mogą mieć znaczenie. A według naukowców pod koniec XXI wieku wpływ klimatu na długość dnia może być jeszcze silniejszy niż oddziaływanie Księżyca.
Źródło: ETH Zurich
Publikacja: Mostafa Kiani Shahvandi et al, Climate‐Induced Length of Day Variations Since the Late Pliocene, Journal of Geophysical Research: Solid Earth (2026). DOI: 10.1029/2025jb032161
