Polska Jerozolima. Dlaczego pielgrzymi od 400 lat wracają do Kalwarii Zebrzydowskiej?

W Polsce na każdym kroku można trafić na perełkę - budowlę, którą warto odwiedzić. Dzisiaj przeniesiemy się do Kalwarii Zebrzydowskiej, gdzie wznosi się jedno z najważniejszych polskich sanktuariów. W 1999 roku zostało wpisane na Listę Światowego Dziedzictwa Kulturowego i Naturalnego UNESCO. Warto zorganizować choćby jednodniową wycieczkę, aby zwiedzić Klasztor Ojców Bernardynów.

Położona w powiecie wadowickim w Małopolsce Kalwaria Zebrzydowska spogląda na wszystkich z malowniczego wzgórza. To właśnie tam, jak głosi legenda, w 1600 roku Mikołaj Zebrzydowski, wojewoda krakowski, i jego żona zobaczyli trzy płonące krzyże unoszące się ku niebu. Patrzyli na górę Żar z lanckorońskiego zamku, z którego dziś widać piękną budowlę.

Na przełomie XVI i XVII wieku w Europie rosła popularność kalwarii - zespołów kaplic lub kościołów, mających symbolizować drogę krzyżową Jezusa. Zebrzydowski był bardzo religijny i chciał stworzyć podobne miejsce w swoich dobrach niedaleko Lanckorony. Krajobraz góry Żar uznał za przypominający okolice Jerozolimy i tak zaczęła się historia Kalwarii.

Jeszcze w 1600 roku wojewoda ufundował pierwszą kaplicę - Kaplicę Ukrzyżowania, a następnie rozpoczęły się budowy kolejnych obiektów, razem tworzących system dróżek pasyjnych.

W 1602 roku przekazano miejsce pod budowę klasztoru bernardynom, którzy mieli się nim opiekować. Bazylikę wznoszono etapami przez pierwszą połowę XVII wieku. Świątynia została poświęcona Matce Bożej Anielskiej i szybko stała się centrum życia religijnego okolicy.

W kolejnych latach powstawały następne kaplice, które razem utworzyły rozbudowany system dróżek, czyli ścieżek symbolizujących wydarzenia z życia Jezusa i Maryi. Całość zaprojektowano tak, by pielgrzymi mogli przeżywać drogę krzyżową w sposób możliwie najbardziej realistyczny. Łączna długość dróżek wynosi 5 kilometrów, a podczas nich spotyka się 42 kaplice i kościoły.

Po śmierci Mikołaja Zebrzydowskiego rozwój sanktuarium kontynuowała jego rodzina. Powstawały nowe kaplice, a klasztor rozbudowywano, dzięki czemu stopniowo stawał się jednym z najważniejszych ośrodków pielgrzymkowych w Polsce.

W połowie XVII wieku do klasztoru trafił obraz Matki Bożej Kalwaryjskiej. Wierni zaczęli przypisywać mu cudowne właściwości, co jeszcze bardziej zwiększyło znaczenie sanktuarium, do którego zjeżdżały się liczne pielgrzymki z całego kraju. Wielu pielgrzymów przybywa tam właśnie po to, aby modlić się przed tym wizerunkiem.

Zanim został wywieszony w Kalwarii, przebywał na dworze Paszkowskich, gdzie w 1641 roku zapłakał krwawymi łzami. Po dwóch dniach został przekazany klasztorowi, a zainteresowanie cudownym wizerunkiem wzrosło.

Z czasem szczególną popularność zyskały misteria pasyjne - religijne widowiska przypominające Mękę Pańską, które odbywają się tam do dziś corocznie od XVII wieku. Przyciągają tysiące wiernych. Misterium na Górze Kalwarii podzielono na dwie sceny: historyczną i pasyjną.

Wszystko rozpoczyna się w Niedzielę Palmową, kiedy odtwarzany jest wjazd Jezusa do Jerozolimy. Aktor w tej roli jedzie na osiołku, a tłum wiernych z palmami towarzyszy mu w procesji. Odbywa się to na placu przed bazyliką.

W Wielki Czwartek odgrywana jest scena z Ostatniej Wieczerzy oraz modlitwy Jezusa w Ogrodzie Oliwnym. W misterium biorą udział zakonnicy z zakonu, świeccy aktorzy oraz mieszkańcy okolicznych miejscowości.

Najbardziej dramatyczna część misterium ma miejsce w Wielki Piątek, kiedy ukazane są: pojmanie Jezusa, sąd przed Kajfaszem, proces przed Piłatem i skazanie na śmierć. Następnie rozpoczyna się droga krzyżowa. Aktor grający Jezusa niesie ciężki krzyż przez kolejne kaplice i wzgórza Kalwarii. Podążają za nim tysiące pielgrzymów.

Kulminacją jest scena ukrzyżowania na wzgórzu Golgoty - przy jednej z kaplic.

Po wydarzeniach Wielkiego Piątku następują uroczystości wielkanocne, a całość kończy się symbolicznym przypomnieniem Zmartwychwstania.

Uroczyście obchodzony jest również sierpniowy odpust Zaśnięcia i Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny, a przejście przez dróżki odbywa się wtedy od drugiej strony i różni się niektórymi odwiedzanymi kaplicami.

Kościół Grobu Matki Bożej, nazywany popularnie "Grobkiem", to jedna z najważniejszych kaplic wchodzących w skład Dróżek Matki Bożej. Jest miejscem kończącym procesję Zaśnięcia Maryi.

W XX wieku Kalwaria Zebrzydowska stała się jeszcze bardziej znana dzięki wizytom Jana Pawła II. Pielgrzymował on tam jeszcze jako Karol Wojtyła, a później wielokrotnie podkreślał swoje związki z tym miejscem. Kalwaria była jednym z miejsc, które najmocniej ukształtowały jego duchowość.

Obecnie klasztor jest wciąż zamieszkiwany przez bernardynów, którzy opiekują się sanktuarium, prowadzą duszpasterstwo i przyjmują pielgrzymów. Oprócz nabożeństw organizowane są rekolekcje, spotkania religijne oraz wydarzenia kulturalne. Każdego roku to miejsce odwiedzają setki tysięcy osób - są to zarówno wierni, jak i turyści zainteresowani historią i architekturą tego miejsca, ponieważ Kalwaria Zebrzydowska jest jednym z najlepiej zachowanych przykładów miejsc, w których architektura religijna została harmonijnie wkomponowana w naturalny teren. To właśnie ta unikalna kombinacja przyrody, architektury i tradycji religijnej sprawiła, że kompleks został wpisany na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO.