Słowacki Raj to ekstremalny trekking. Drabiny, łańcuchy i wodospady

Słowacki Raj, czyli Slovenský raj, to park narodowy we wschodniej części Słowacji, położony na pograniczu Spiszu i Gemeru, niedaleko Popradu, Spišskiej Novej Vsi oraz Tatr. To krasowy masyw pocięty przez potoki na wąskie rokliny, kaniony, przełomy i skalne tarasy. Woda przez tysiące lat drążyła wapienne skały, kreując krajobraz pełen wodospadów, jaskiń, pionowych ścian i chłodnych, wilgotnych korytarzy. Park narodowy utworzono w 1988 roku, a jego teren obecnie należy do najchętniej odwiedzanych obszarów przyrodniczych Słowacji.

Słowacki Raj ma konstrukcję naturalnego labiryntu z wapienia, wody i cienia. Najlepiej widać to w wąwozie Suchá Belá, najpopularniejszej roklinie Parku Narodowego. Trasa zaczyna się przy turystycznym centrum Podlesok i prowadzi zielonym szlakiem w górę potoku. Ma około 3,7 km długości, 420 m podejścia, a przejście samego wąwozu zajmuje mniej więcej 2 godziny. Po drodze można zobaczyć wodospady Misové, Okienkový, Korytový oraz Bočný vodopád. Turyści wspinają się po drabinach, stopniach i kładkach zawieszonych tuż przy wodzie.

Najbardziej pionowy charakter ma Sokolia dolina, jedna z bardziej wymagających roklin parku. Oficjalny serwis Słowackiego Raju podaje, że prowadzi przez nią żółty szlak jednokierunkowy - długość przejścia samej doliny wynosi 2,5 km, przewyższenie 437 m, a czas marszu około 2 godzin. Jej znak rozpoznawczy to Závojový vodopád, czyli najwyższy wodospad Słowackiego Raju i drugi najwyższy wodospad Słowacji, mający 78 m. Obok niego poprowadzono około 80-metrową sekwencję drabin, mostków i stopni, zawieszonych przy mokrej skale i spadającej wodzie. To zdecydowanie miejsce dla osób, które potrafią zachować spokój, gdy pod stopami otwiera się głęboki wąwóz.

Dla turystów szukających mocniejszych wrażeń powstała Ferrata HZS Kyseľ. Wąwóz Kyseľ, zniszczony przez pożar w 1976 r., udostępniono w 2016 roku jako trasę ekstremalną, zabezpieczoną liną, klamrami i metalowymi stopniami. Przejście ma 1,4 km, około 200 m podejścia i zajmuje mniej więcej 2 godziny. Potrzebne są kask, uprząż, zestaw ferratowy i bilet. Ferrata jest otwarta od 15 czerwca do 31 października - od 1 listopada 2025 r. do 14 czerwca 2026 r. obowiązuje sezonowa przerwa związana z ochroną przyrody.

Po przejściu przez ciasne wąwozy Słowacki Raj daje wreszcie chwilę oddechu. Zamiast mokrych skał, drabin i metalowych stopni pojawiają się dolina Hornádu, wapienne ściany i lasy ciągnące się aż po horyzont. Najbardziej rozpoznawalnym punktem widokowym jest Tomášovský výhľad, skalna półka nad Hornádem, położona na wysokości 667 m n.p.m. Regionalny serwis turystyczny opisuje ją jako jeden z najłatwiej dostępnych i najpopularniejszych punktów widokowych parku, osadzony na 146-metrowej skalnej terasie lewego brzegu rzeki. Z Čingova można dojść tu bez całodniowej wyprawy.

Z Tomášovskiego výhľadu widać jedną z najbardziej rozpoznawalnych panoram Słowackiego Raju. Pod stopami urywa się wapienna ściana, niżej ciągną się lasy i dolina Hornádu, a przy dobrej pogodzie na horyzoncie można dostrzec Tatry. To nie jest długi ani szczególnie trudny szlak, dlatego wiele osób wybiera go po bardziej wymagających trasach przez rokliny. Miejsce ma też sportowy charakter, ponieważ w wyznaczonej części Tomášovskiego výhľadu regulamin parku dopuszcza wspinaczkę skalną.

Drugim miejscem z zupełnie inną energią jest Kláštorisko. Na leśnej polanie stoją ruiny klasztoru kartuzów z przełomu XIII i XIV wieku, a samo miejsce pełni rolę naturalnego skrzyżowania szlaków między Przełomem Hornádu, Kláštorską rokliną, Suchą Belą i dolinami Kyseľ.

Najciekawsza nowość ostatnich sezonów znajduje się jednak po południowej stronie parku. W rejonie Dediniek wyznaczono nową niebieską trasę z Geráv do Dediniek przez Gačovską skałę. Ma około 4,5-4,6 km i prowadzi do punktu widokowego z dwiema perspektywami: jedna obejmuje Tatry, Kráľovą hoľę oraz zachodnią i północną część Słowackiego Raju, druga rozciąga się ku Dedinkom i zbiornikowi Palcmanská Maša. Trasa jest przeznaczona wyłącznie dla pieszych, wjazd rowerem został wykluczony przez służby parku.

W tej części Słowackiego Raju warto zaplanować także wizytę w Dobszyńskiej Jaskini Lodowej, znanej po słowacku jako Dobšinská ľadová jaskyňa. To największa jaskinia lodowa na Słowacji, od 2000 roku wpisana na listę UNESCO jako część systemu jaskiń Krasu Aggteleckiego i Krasu Słowackiego. Oficjalne dane podają 1483 m długości jaskini, 515 m udostępnionej trasy i około 30 minut zwiedzania. W częściach pokrytych lodem temperatura wynosi od minus 3,9 do minus 0,2 st. C, więc nawet latem warto zabrać ze sobą cieplejszą odzież.

Z Polski do Słowackiego Raju najwygodniej dojechać samochodem. Trasa z Krakowa liczy około 169 km i zajmuje zwykle niespełna 3 godziny, choć w sezonie wynik potrafią zmienić korki na Podhalu, remonty dróg i pogoda po słowackiej stronie. Najczęściej wybierane kierunki to Podlesok, Čingov, Hrabušická Píla, Dedinky oraz okolice Spišskiej Novej Vsi. Podlesok jest najlepszym punktem startowym na Suchą Belą, Piecky i Veľký Sokol, natomiast Čingov sprawdza się przy trasach na Tomášovský výhľad, Przełom Hornádu i dojście w stronę Kyseľ.

Dojazd bez auta też jest możliwy, ale wymaga lepszego planowania. Najwygodniej celować w Poprad albo Spišską Novą Ves, a potem korzystać z lokalnych autobusów w stronę Hrabušic, Čingova, Dediniek lub Dobšinskiej Jaskini Lodowej. W sezonie 2025 turystom pomagały dodatkowe połączenia letnie: tzw. Letni bus łączył północ i południe Słowackiego Raju przez sedlo Kopanec od 28 czerwca do 31 sierpnia, a część kursów obsługiwała także rowery dzięki przyczepom rowerowym.

Najlepszy czas na wyjazd przypada od maja do października. W maju i czerwcu wodospady są zwykle bardziej efektowne, bo potoki niosą więcej wody, ale kamienie, kładki i drabiny są wtedy bardziej śliskie. Latem dzień jest długi, baza turystyczna pracuje pełną parą, za to na Suchej Beli i przy popularnych wejściach trzeba liczyć się z kolejkami. We wrześniu i październiku na szlakach jest mniej turystów, a lasy nabierają złota. Natomiast przejść roklin zimą wymaga sprzętu i doświadczenia.

Słowacki Raj wymaga dobrego przygotowania, bo wiele tras prowadzi po mokrych kamieniach, drewnianych kładkach, metalowych stopniach i stromych drabinach. Podstawą są wysokie buty trekkingowe z przyczepną podeszwą, najlepiej wodoodporne. Do plecaka warto włożyć:

• lekką kurtkę przeciwdeszczową;
• wodę;
• coś do jedzenia;
• czołówkę;
• suche skarpety i cienkie rękawiczki, które ułatwią chwytanie łańcuchów oraz szczebli.

Oficjalny regulamin parku przypomina, że rokliny przechodzi się tylko w jednym kierunku, pod prąd potoku. Zimą potrzebne są raczki lub raki, kijki, a przy trudniejszych warunkach także czekan.

Opłaty są niewielkie, ale warto znać je przed wyjazdem. Bilet Suchá Belá+ dla osoby dorosłej kosztuje 4 euro i pozwala tego samego dnia wejść także do innych wąwozów. Bilet na pozostałe rokliny, bez Suchej Beli, kosztuje 3 euro. Pieniądze z opłat przeznaczane są na utrzymanie drabin, kładek, stopni i lin, czyli całej infrastruktury, która pozwala bezpiecznie przejść przez najtrudniejsze fragmenty parku. Ferrata HZS Kyseľ ma osobne zasady: potrzebny jest kask, uprząż i zestaw ferratowy, a bilet kosztuje 5 euro, przy zakupie SMS-em 6 euro, natomiast bezpośrednio przy wejściu 10 euro.

Ubezpieczenie w Słowackim Raju warto traktować tak samo poważnie jak dobre buty. Na Słowacji koszty akcji ratunkowej w górach mogą zostać przeniesione na turystę, dlatego polisa obejmująca ratownictwo górskie będzie rozsądnym zabezpieczeniem przed wyjazdem. Słowacka służba ratownictwa górskiego przypomina, że od 1 lipca 2006 r. osoba ratowana w górach musi pokryć koszty interwencji, jeśli akcja jej dotyczy.

Według danych Słowackiego Stowarzyszenia Ubezpieczycieli z 2024 r. rachunek za pomoc może wynieść od 150 do 6000 euro, zależnie od miejsca, czasu trwania akcji i użytego sprzętu. Przed wejściem w wąwozy warto więc sprawdzić komunikaty parku, ruszyć wcześnie, mieć zapas czasu i polisę, która obejmuje koszty ratownictwa górskiego.