Największe trzęsienie ziemi w historii USA. Tak powstały lasy widmo

Trzęsienie ziemi na Alasce z 27 marca 1964 r. było zarówno długie, jak i druzgocące. To najpotężniejsze wydarzenie sejsmiczne w historii USA i Ameryki Północnej, a także drugie co do wielkości kiedykolwiek zarejestrowane na świecie. Nosi ono też nazwy Wielkiego trzęsienia ziemi na Alasce (Great Alaska earthquake) bądź Wielkopiątkowego trzęsienia ziemi (Good Friday earthquake). Sejsmiczny armagedon trwał 4,5 minuty (gdy większość trzęsień ziemi kończy się po niespełna 30 sekundach), osiągając magnitudę 9,2-9,3. Było to wynikiem gwałtownego uwolnienia blisko 500-letniego napięcia na styku płyt tektonicznych pacyficznej i północnoamerykańskiej. Spowodowało to przesunięcie fragmentów lądu nawet o 18 metrów.

Rekordowe trzęsienie ziemi spowodowało trwałe zmiany geologiczne na Alasce. Doszło m.in. do wypiętrzenia okolic wyspy Kodiak, które podniosły się o 9 metrów, a także do zapadnięcia się terenów na południowy wschód od Anchorage (m.in. Girdwood i Portage) o ponad 2 metry. Konieczna była przebudowa dróg, aby te nie były zalewane wodą w trakcie przypływów. Część dróg popękała i pofalowała się tak bardzo, że stała się nieprzejezdna, co spowodowało paraliż komunikacyjny.

Skutki kataklizmu wokół Zatoki Księcia Williama były przerażające, a straty materialne oszacowano na miliardy dolarów. Odnotowano 129 ofiar śmiertelnych, z których większość nie zginęła jednak w wyniku samych wstrząsów, lecz z powodu potężnych fal tsunami, które uderzyły w wybrzeże tuż po pęknięciu uskoku o długości niemal tysiąca kilometrów.

Opisy świadków przypominają dantejskie sceny, w których ziemia dosłownie zamieniała się w ciecz, a potężne szczeliny pochłaniały ludzi i infrastrukturę, wciągając wszystko w głąb lodowatych wód zatoki. To upłynnienie gleby sprawiło, że utraciła ona swoją spójność i pojawiły się osuwiska. Całe dzielnice zaczęły przemieszczać się w stronę morza. Wiele budynków po prostu zapadło się w błotnistą masę.

Rozbite fragmenty gruntu zaczęły żyć własnym życiem. Setki bloków ziemi przesuwały się i obracały, co było szczególnie widoczne w dzielnicy Turnagain Heights. Dochodziło także do erupcji tzw. wulkanów błotnych, podczas których mieszanka wody i piasku gwałtownie tryskała przez szczeliny w gruncie. Destrukcja objęła też obiekty nabrzeżne, w tym fragmenty portów z magazynami i dokami, które w wyniku osuwiska ześlizgnęły się do ocean, a fale tsunami dopełniły dzieła zniszczenia.

Największe trzęsienie ziemi w Stanach Zjednoczonych wpłynęło również na świat przyrody. Szczególnie dotkliwe skutki zaobserwowano w okolicach lasu Girdwood, gdzie grunt gwałtownie osiadł i został zalany słoną wodą morską. Nagłe zasolenie zabiło większość drzew, jednak specyficzne, ubogie w tlen warunki glebowe zatrzymały naturalne procesy gnilne. Dzięki temu struktury drzew pozostały nienaruszone, tworząc wybielone, martwe szkielety. Obszary naturalne dotknięte tą przypadłością zasłynęły jako "lasy duchów" bądź "lasy widmo" (ang. "ghost forests").

"W warstwach torfu można zobaczyć delikatne liście i materię roślinną, które zastygły w swoich pozycjach, w jakich rosły, co pokazuje, że osiadanie przebiegło szybko. Możecie też spojrzeć na słoje drzewne, które pokazują, że drzewo umarło szybko. Nie ma słojów wskazujących, by drzewo obumierało przez długi czas" - wyjaśnił Barrett Salisbury, geolog z Alaska Division of Geological & Geophysical Surveys w 2024 r.

Te obserwacje stanowią dowód na błyskawiczne tempo, w jakim doszło do tej ekologicznej katastrofy. Przemieniła ona roślinność w mumie - praktycznie zamrożone w czasie, które z powodu zasolenia nie mogą zostać z powrotem pochłonięte przez naturę. Krajobraz ten jest biologicznie i ekologicznie martwy. W tych najgorszych warunkach mogą przetrwać jedynie ekstremofile, a konkretnie - hemofile, czyli mikroorganizmy żyjące w mocno zasolonych (10-35% NaCl) środowiskach. Mniej zasolone połacie porasta jednak runo leśne.

Tragedia ekologiczna na terenach leśnych Alaski może przywodzić skojarzenie z katastrofą tunguską z 1908 roku, o której pisaliśmy w GeekWeeku, jednak występują tu spore różnice. Wydarzenia na Syberii doprowadziły do powalenia i spalenia drzew - najpewniej wskutek fali uderzeniowej po eksplozji w atmosferze. I podczas gdy jałowe "lasy widmo" nie mają jak się zregenerować, to las w rejonie rzeki Podkamienna Tunguska odżył bardzo szybko. Uczestnicy radzieckich ekspedycji w latach 20. i 30. XX w. zaobserwowali nawet, że drzewa, które przetrwały katastrofę, rosną znacznie szybciej niż przed wybuchem, a ich słoje po 1908 r. są nienaturalnie szerokie. Mogło to być skutkiem obfitego nawożenia popiołem oraz dosłownego wypalenia konkurencji.

Mimo że od incydentu minęło ponad 60 lat, to "lasy duchów" dalej pozostają śmiertelnie niebezpieczne dla badaczy i turystów. Panuje tam duże ryzyko utknięcia w mulistym gruncie podczas szybko przybierających przypływów.

Choć to skrajny przypadek, to te wymarłe krainy w największym stanie Stanów Zjednoczonych mogą być również ponurą zapowiedzią przyszłości Ziemi. Naukowcy od lat ostrzegają, że postępujące zmiany klimatyczne, podnoszący się poziom mórz, gwałtowne sztormy i inne ekstremalne zjawiska pogodowe mogą doprowadzić do powstania kolejnych tego typu leśnych nekropolii na wybrzeżach całego świata.