Naukowcy rozwiązali zagadkę biblijnej rzeki. Skąd wziął się Eufrat?
Przez tysiące lat Eufrat dawał życie Mezopotamii, nazywanej kolebką cywilizacji. Teraz naukowcy ustalili, skąd naprawdę wzięła się rzeka, którą tradycja biblijna łączyła z Edenem. Badanie pokazuje, że jej historia zaczęła się od dwóch potężnych rzek, które miliony lat temu połączyły swoje nurty.
Znamy ją z podręczników historii, była też jedną z rzek, która miała wypływać z biblijnego Edenu. Przez tysiące lat Eufrat był źródłem życia dla mieszkańców Mezopotamii. To właśnie dzięki niemu oraz Tygrysowi na terenach dzisiejszego Iraku rozwinęły się jedne z pierwszych wielkich cywilizacji świata. Teraz naukowcy ustalili, skąd właściwie wzięła się ta słynna rzeka. Okazuje się, że jej historia jest znacznie bardziej skomplikowana, niż dotąd przypuszczano.
Dwie rzeki dały początek jednej
Współczesny Eufrat narodził się z połączenia dwóch starszych rzek, Paleo-Karasu i Paleo-Murat. Około 5,4 mln lat temu płynęły one przez obszary dzisiejszej Turcji i Syrii, kierując swoje wody do Morza Śródziemnego.
Sytuacja zmieniła się około 3,6 mln lat temu. Ruchy tektoniczne związane z powstawaniem gór, uskokami i trzęsieniami ziemi stopniowo zmieniły bieg obu rzek. Najpierw swój kierunek zmieniła Paleo-Murat, a około 800 tys. lat później także Paleo-Karasu. Ostatecznie połączyły się i zaczęły płynąć na południowy wschód w stronę Zatoki Perskiej. Proces ten zakończył się około 1,6 mln lat temu.
Na grafice poniżej:
Widok w kierunku północno-północno-wschodnim (NNE) z wysokości ok. 200 km, przedstawiający częściowe osuszenie całego basenu ok. 5,35 mln lat temu. Formacja Handere (M7, słabo widoczny napis poniżej M8) była deponowana na północ od Cypru (M6), podczas gdy formacje Nahr Menashe (M4) i Abu Madi (M2) akumulowały się na południe od Góry Podmorskiej Eratostenesa.
M1 - Paleo-Nil
M8 - Rzeka Paleo-Karasu
M9 - Rzeka Paleo-Murat
M10 - współczesna linia brzegowa
Autorzy rekonstrukcji: Lina Jakaitė i Andrew S. Madof.
Ślady ukryte pod dnem morza
Badacze odtworzyli historię Eufratu dzięki danym sejsmicznym, mapom terenu oraz obserwacjom satelitarnym. Kluczowe okazały się dawne osady rzeczne ukryte u wybrzeży Libanu i Turcji.
- Współczesny krajobraz na lądzie wraz z osadami pogrzebanymi pod powierzchnią morza wciąż zachowuje wyraźne ślady dawnego Eufratu. Gdyby Paleo-Murat i Paleo-Karasu nie zmieniły biegu i nie połączyły się w tamtym czasie, nie jest jasne, czy Żyzny Półksiężyc ukształtowałby się w sposób, który znamy - wyjaśnił dr Andrew Madof, główny autor badania.
Naukowiec porównał pracę zespołu do tropienia śladów pozostawionych przez dawną rzekę pod dnem Morza Śródziemnego i łączenia ich z miejscami, gdzie ponownie pojawiają się na lądzie.
Ta rzeka kształtowała historię
Żyzny Półksiężyc, często nazywany kolebką cywilizacji, rozciąga się od Egiptu po południowo-wschodni Irak. To właśnie Eufrat i Tygrys stworzyły tam obszary żyznych gleb wśród suchego krajobrazu. Dzięki temu około 6 tys. lat temu mogły rozkwitnąć cywilizacje Sumerów i Asyryjczyków.
Badacze ustalili też, że przed połączeniem Paleo-Karasu i Paleo-Murat były większe od współczesnego Nilu. Ich przebieg mógł wpływać nawet na trasy migracji ssaków opuszczających Afrykę.
Publikacja: Madof, A.S., Laugier, F.J., Baumgardner, S.E. Late Miocene Euphrates River drained into a partially desiccated eastern Mediterranean. (2026). https://doi.org/10.1038/s41561-026-01962-x
