W skrócie
- Naukowcy z University of Utah potwierdzili biologiczne podłoże wizji małych postaci. Za te halucynacje odpowiada konkretny gatunek grzyba o nazwie Lanmaoa asiatica.
- Badania wykazały, że Lanmaoa asiatica nie zawiera znanych substancji psychoaktywnych. Odkryto w nim zupełnie nowy, nieznany dotąd związek chemiczny wpływający na ludzki mózg.
- Odkrycie otwiera nowe możliwości w badaniach nad mózgiem. Izolacja tej substancji może pomóc w zrozumieniu mechanizmów powstawania omamów przy chorobach takich jak demencja, otwiera się w nowym oknie.
- Więcej podobnych informacji znajdziesz na stronie głównej serwisu, otwiera się w nowym oknie
Tajemniczy grzyb wywołuje wizje małych ludzi
Przez wieki opowieści o wizjach miniaturowych postaci - skrzatów, elfów, chochlików, goblinów, krasnali, gnomów, liliputów, wróżek czy smerfów - po spożyciu grzybów z rodziny borowikowatych uważano za legendę kulturową. Zgodnie z powszechnym przekonaniem omamy nie wynikały z działania konkretnych substancji, lecz ze specyficznych wierzeń lokalnych społeczności.
To rzadkie zjawisko neurologiczne charakteryzuje się powstawaniem niezwykle szczegółowych wizji. Osoby doświadczające omamów lillipucich widzą postaci o wzroście od 3 do 30 cm, które wchodzą w realistyczne interakcję z fizycznym otoczeniem niczym w Podróżach Guliwera (1726). Postaci te przestrzegają zasad grawitacji i praw fizyki, poruszając się wokół mebli czy spadając ze stołów, zamiast przenikać przez ściany.
Najnowsze badania naukowe dowodzą jednak, że za te niezwykłe doznania odpowiada konkretny gatunek grzyba, a złudzenie ma wymiar ponadkulturowy i prawdopodobnie jest zakorzenione bezpośrednio w naszej biologii (o ile założymy, że nie ma to związku z nieświadomością zbiorową stanowiącą niematerialną przestrzeń dla archetypów ani innymi hipotezami). To może wyjaśniać, dlaczego ludzie z odległych zakątków świata doświadczają tych samych wizji.
Zobacz również:
To może być zespół Alicji w Krainie Czarów
Doświadczanie wizji małych ludzi (lub postaci antropomorficznych) może, lecz nie musi wiązać się z tzw. zespołem Alicji w Krainie Czarów, nazywanym też syndromem Todda lub dysmetropsją. Jest to rzadkie zaburzenie neurologiczne wywołujące zniekształcenia percepcji. Osoby dotknięte tym stanem postrzegają obiekty jako mniejsze (mikropsja) lub większe (makropsja), a także bliższe (pelopsja) lub dalsze (teleopsja), niż są w rzeczywistości. Zaburzenia mogą dotyczyć również innych zmysłów niż wzrok.
Przyczyny syndromu nie są w pełni poznane. Najczęściej wiąże się go z migrenami, urazami głowy, wirusowym zapaleniem mózgu (wywołanym przez wirus Epsteina-Barr). Zjawisko to przypisuje się nieprawidłowościom w aktywności elektrycznej mózgu, które zaburzają przepływ krwi w obszarach odpowiedzialnych za przetwarzanie obrazu i tekstury.
Objawy mogą wystąpić także epizodycznie po zażyciu niektórych substancji psychoaktywnych, takich jak muscymol. Zespół ten dotyka osób w każdym wieku, jednak najczęściej występuje u dzieci, zwłaszcza gorączkujących.
Gatunek grzyba Lanmaoa asiatica zaskoczył mykologów
Obecność tego samego fenomenu potwierdzono w trzech odległych od siebie rejonach świata: w Papui-Nowej Gwinei, w prowincji Junnan w Chinach i w północnej części Filipin. Badacze z University of Utah przeprowadzili sekwencjonowanie DNA okazów grzyba (owocnika) zebranych w Chinach oraz na Filipinach. Wyniki potwierdziły, że w obu tych miejscach za wywoływanie omamów odpowiada ten sam gatunek: Lanmaoa asiatica.
Największym zaskoczeniem okazał się fakt, że w badanym grzybie nie znaleziono żadnych znanych dotąd nauce związków psychoaktywnych, takich jak psylocybina występująca w łysiczkach czy muscymol i kwas ibotenowy występujące w muchomorach czerwonych. Mykolodzy są przekonani, że Lanmaoa asiatica zawiera zupełnie nową substancję, która bezpośrednio oddziałuje na ludzki mózg i percepcję.
"Trzy kompletnie niezależne kultury zgłosiły ten sam specyficzny typ halucynacji, a dwa przypadki przypisano temu samemu gatunkowi grzyba zweryfikowanemu pod kątem DNA" - powiedział Colin Domnauer, główny autor badania. "To wskazuje, że te dziwaczne efekty psychologiczne nie są kulturowymi manifestacjami ani przypadkami - muszą one mieć wspólne podstawy chemiczne i neurologiczne".
Nowa substancja halucynogenna może pomóc neurologom
Badanie opublikowane w czasopiśmie "Mycologia" przyniosło również istotne wnioski dotyczące ewolucji całego rodzaju Lanmaoa. Naukowcy przeanalizowali genomy 53 próbek pozyskanych z natury i z kolekcji muzealnych. Analiza wykazała istnienie 17 gatunków w obrębie tego rodzaju, w tym czterech dotąd nieopisanych.
Autorzy ustalili, że Lanmaoa asiatica jest jedynym psychoaktywnym gatunkiem w swoim rodzaju. Prace nad identyfikacją i izolacją nowej substancji halucynogennej mogą pomóc w zrozumieniu powstawania omamów w przebiegu chorób neurologicznych, takich jak demencja czy zwyrodnienie plamki żółtej.
"Szukaliśmy wewnątrz grzyba - zarówno chemicznie, jak i genetycznie - obecności jakichkolwiek znanych psychoaktywnych związków grzybowych i nie znaleźliśmy absolutnie żadnego po nich śladu" - wyjaśnia Domnauer. Autor pracy dodaje, że "jednym z najbardziej ekscytujących odkryć jest to, że w kolekcjach muzealnych kryła się tak wielka różnorodność, której nigdy byśmy nie rozpoznali bez sekwencjonowania DNA".
Świat grzybów pozostaje wciąż słabo poznanym obszarem przyrody. Odkrywanie nowych związków chemicznych w organizmach żywych otwiera drogę do opracowania nowych narzędzi diagnostycznych oraz leków stosowanych w neurologii i psychiatrii. Przykładem jest wspomniana wcześniej psylocybina, rozlegle badana pod kątem leczenia przyczyn (nie objawów) depresji, zaburzeń lękowych i uzależnień. Wyniki tych badań klinicznych są na tyle obiecujące, że substancja ta rozważana jest jako lek antydepresyjny następnej generacji.
Źródła:
- Domnauer C., Dentinger B. T. M. Phylogenomic Systematics of Lanmaoa (Boletaceae) Reveals Cryptic Diversity, Resolves Global Evolutionary Relationships, and Suggests a Novel Psychoactive Lineage. Mycologia 118 (4): 732-42 (2026). DOI: 10.1080/00275514.2026.2670968
- Potter L., University of Utah. Mushroom behind 'tiny people' hallucinations identified. Phys.org (2026).
