Przez ponad sto lat pozostawały na dnie morza, będąc przede wszystkim świadectwem dramatycznych wydarzeń z początku XX wieku. Dziś część wraków okrętów z czasów I i II wojny światowej może stanowić również problem środowiskowy. Badania prowadzone przez naukowców z Uniwersytetu Aarhus wykazały, że znajdujące się we wrakach pozostałości amunicji mogą uwalniać do morskiego ekosystemu niebezpieczne substancje.
Wojenne wraki zamieniają się w tykające bomby ekologiczne
Jednym z obiektów, które poddano szczegółowym analizom, jest niemiecki okręt podwodny UC-30. W kwietniu 1917 roku jednostka wracała z misji w rejonie Irlandii. Problemy z silnikiem zmusiły załogę do odwrotu do Niemiec, jednak okręt nigdy nie dotarł do celu. 19 kwietnia jednostka wpłynęła na brytyjską minę i zatonęła. Na pokładzie znajdowało się wówczas aż 18 min oraz sześć torped. W katastrofie zginęło 27 członków załogi.
Wrak został odnaleziony dopiero w 2016 roku przez duńskiego nurka Gerta Normanna Andersena. Niedługo później stał się jednym z obiektów analizowanych w ramach projektu NorthSeaWrecks. Naukowcy, przy pomocy nurków duńskiej marynarki wojennej, pobrali próbki wody, osadów znajdujących się na dnie oraz organizmów żyjących w pobliżu wraku. Wyniki okazały się niepokojące.
W pobranych próbkach wykryto TNT, czyli trotyl - substancję wykorzystywaną jako materiał wybuchowy. Jej ślady znaleziono nie tylko w wodzie i osadach, ale także w organizmach morskich, m.in. w małżach i rozgwiazdach.
Zdaniem badaczy oznacza to, że pozostałości amunicji znajdującej się we wraku, rzeczywiście uwalniają zanieczyszczenia do środowiska. Na razie jednak nie ma podstaw, aby twierdzić, że skażenie obejmuje ogromny obszar. Wszystko wskazuje na to, że jego zasięg jest lokalny i koncentruje się wokół wraku. Problem może jednak narastać z upływem czasu.
Morze Północne jest pełne wojennych pozostałości
UC-30 nie jest wyjątkiem. Morze Północne było jednym z najważniejszych obszarów działań wojennych podczas I wojny światowej. Niemcy i Wielka Brytania walczyły o kontrolę nad szlakami morskimi, od których zależały dostawy towarów i zaopatrzenia.
W czasie konfliktu obie strony wykorzystywały również ogromne ilości min. Szacuje się, że na wodach tego morza rozmieszczono około 190 tys. min.
Tysiące wraków na duńskich wodach
Według danych na duńskich wodach znajduje się około 10 tys. wraków. Około 15 proc. z nich pochodzi z okresu obejmującego I i II wojnę światową. Nie każdy taki wrak stanowi zagrożenie. W przypadku części jednostek paliwo, amuniacja czy inne substancje wydostały się do środowiska już dawno temu. Inne jednak mogły zachować swój niebezpieczny ładunek aż do dziś.
Problem polega na tym, że rozwiązanie nie jest proste. Usunięcie amunicji z zatopionego okrętu może ograniczyć dalsze zanieczyszczenie, ale sama operacja jest skomplikowana i bardzo kosztowna. Co więcej, ingerowanie w stary wrak zawierający materiały wybuchowe wiąże się z dodatkowym ryzykiem.
Niemcy czyszczą Bałtyk z amunicji
Niemcy rozpoczęły już dawno działania mające na celu wydobywanie części zatopionej amunicji i jej neutralizację. Po zakończeniu II wojny światowej do Bałtyku trafiły bowiem ogromne ilości amunicji, którą alianci chcieli w ten sposób zabezpieczyć przed ponownym wykorzystaniem. Dziś również ona może być źródłem zanieczyszczeń.
Część badaczy biorących udział w projekcie eksperymentuje z rozwojem robotów poruszających się po dnie morskim, które byłyby w stanie precyzyjnie mapować lokalizację niebezpiecznej amunicji, co pozwoliłoby na lepsze monitorowanie wraków.
Nie wszystkie wraki wymagają interwencji.
- Niektóre wraki są całkowicie lub częściowo zakopane w dnie morskim. Przykryte piaskiem ryzyko zanieczyszczenia otaczającego morza jest znacznie mniejsze. Chodzi o zidentyfikowanie miejsca, w którym zagrożenie dla środowiska jest największe - a następnie podjęcie decyzji, czy amunicja z wraków powinna zostać usunięta - podsumowuje Katrine Juul Andresen, autorka badania.
Badanie zostało opublikowane w czasopiśmie Marine Pollution Bulletin.
![Starcie gigantów. Co tak naprawdę wiesz o Nilu i Amazonce? [QUIZ]](https://i.iplsc.com/000N9RUWWOQN3ERO-C401.webp)