Pierwsze łyżwy z kości zwierząt. Historia podróży po lodzie sprzed wieków

Łyżwy są jedną z popularniejszych zimowych atrakcji. Nie wszyscy jednak wiedzą, że pierwsze płozy były wykonane z gładkich kości. Nikt nie jest pewien, kiedy narodziła się praktyka podróżowania po lodzie na łyżwach, ale możemy wnioskować.

Około 3000-2000 lat p.n.e. ludzie od Europy Środkowej po stepy euroazjatyckie wycinali długie kości zwierząt, m.in. owiec i krów, aby dopasować je do rozmiaru swoich stóp. Później wiercono w kościach otwory, aby przewlec przez nie skórzane paski. Dzięki przywiązaniu do podeszwy obuwia mogli poruszać się po lodzie. Do pomocy używano kijów, którymi odpychano się od podłoża, ponieważ same płozy z kości były zbyt śliskie, aby działały jak te obecne. Celem nie była rozrywka, lecz próba zaoszczędzenia energii podczas przemieszczania się po zamarzniętych wodach.

Przeprowadzono eksperyment w 2007 roku, który wykazał, że łyżwy z kości wymagały mniejszego wydatku energetycznego niż chodzenie po tym samym lodzie. To pokazuje, dlaczego ludzie wpadli na taki pomysł.

Przełom nastąpił w średniowieczu, kiedy zamieniono kości na paski drewna z żelaznymi ostrzami, chociaż nie do końca wiadomo, skąd inżynierowie wpadli na ten pomysł. Dzięki ostrym krawędziom można było się już ślizgać bez pomocy kijów, co sprawiło, że łyżwiarstwo szybko zyskało popularność.

Od tamtej pory nie tylko zwiększyła się kontrola nad łyżwami i ciałem, ale także osiągalna prędkość. W ten sposób powstało łyżwiarstwo figurowe, które znamy. Przez lata wprowadzano ulepszenia, jednak podstawowa konstrukcja wciąż była taka sama - prawdopodobnie przez niskie koszta produkcji i dobrą wydajność.

Już w XVIII wieku powstały kluby poświęcone łyżwiarstwu w Anglii, a później w Ameryce. Łyżwy traktowano jako sposób na miłe spędzenie wolnego czasu i sport. Wzrosło zapotrzebowanie na cieńsze i dłuższe ostrza, a wraz z popularyzacją hokeja wymyślono ulepszenia, umożliwiające szybkie zatrzymania i zwroty. Łyżwiarstwo figurowe wymagało zaś "toe picków", czyli ząbków na końcówce łyżew, które ułatwiają start i lądowanie przy różnych akrobacjach.

Ostatnią znaczącą zmianą w projektach szybkich łyżew była zmiana na klapowe, w których to płozy nie są całkowicie przymocowane do butów, lecz zawias z przodu pozwala na uniesienie pięty i pozostawienie metalowej krawędzi na lodzie. Zmiana ta spopularyzowana została w latach 90. XX wieku, chociaż pomysł sięga wieku wstecz.

Również w Polsce znaleziono dawne łyżwy, datowane od drugiej połowy X do połowy XIII wieku. Odkryto je w Bielsku Podlaskim i Brańsku w drugiej połowie XX wieku.