Spis treści:
- Syrena alarmowa nie powstała do ostrzegania
- Kto wymyślił sygnał alarmowy?
- Jak działa syrena? Prosty sposób na różne sygnały
- Co oznaczają dźwięki syren? Nie każdy alarm brzmi tak samo
Syrena alarmowa nie powstała do ostrzegania
Dziś jej dźwięk kojarzy się przede wszystkim z sytuacjami kryzysowymi, ale początki urządzenia były znacznie bardziej naukowe. Pierwszą syrenę alarmową skonstruował w 1819 roku francuski naukowiec Charles Cagniard de la Tour. Wcale nie myślał przy tym o ostrzeganiu ludności. Przyrząd miał służyć do badań nad dźwiękiem i precyzyjnego wyznaczania częstotliwości tonów.
W XIX wieku była to prawdziwa rewolucja. Wynalazek pozwalał generować dokładnie określone dźwięki i przez wiele lat stanowił jedno z najdokładniejszych narzędzi do badań akustycznych. Nazwa "syrena" nawiązywała do mitycznych syren z "Odysei" Homera. Co ciekawe, urządzenie mogło działać zarówno w powietrzu, jak i pod wodą.
A jak syrena opuściła gabinet naukowy? Kilka dekad po jej wynalezieniu odkryto, że generowany przez nią donośny, trudny do zignorowania dźwięk świetnie nadaje się do ostrzegania ludzi. Już w drugiej połowie XIX wieku eksperymentowano z wykorzystaniem syren jako sygnałów mgłowych dla statków. W kolejnych dekadach ich dźwięk zaczął pojawiać się w systemach alarmowych i ostrzegawczych.
Kto wymyślił sygnał alarmowy?
Nie da się wskazać jednej osoby, która stworzyła współczesny sygnał alarmowy. Za samą syreną stoi Charles Cagniard de la Tour, ale charakterystyczne dźwięki alarmowe wykształcały się przez kolejne dziesięciolecia. Prawdziwa kariera syren rozpoczęła się w XX wieku. Podczas II wojny światowej stały się podstawowym elementem systemów ostrzegania ludności przed nalotami. W Wielkiej Brytanii tysiące mieszkańców poznawało charakterystyczny narastający dźwięk informujący o zbliżającym się zagrożeniu. Właśnie wtedy syrena na dobre zaczęła być kojarzona z alarmem.
Z czasem urządzenia trafiły także do wozów strażackich, karetek i radiowozów. Ciekawe jest to, że w różnych krajach wykształciły się odmienne "języki" syren. W Stanach Zjednoczonych popularny jest sygnał typu wail, czyli płynnie narastający i opadający ton. W wielu krajach Europy stosuje się natomiast charakterystyczne naprzemienne dźwięki określane potocznie jako "ni-na", hi-ho", lub "nee-naw".
Zobacz również:
Jak działa syrena? Prosty sposób na różne sygnały
Choć współczesne syreny często wykorzystują elektronikę, zasada działania klasycznej syreny mechanicznej jest zaskakująco prosta. Dźwięk powstaje dzięki obracającemu się wirnikowi wyposażonemu w otwory. Podczas pracy urządzenia strumień powietrza jest bardzo szybko przerywany i przepuszczany przez kolejne szczeliny. W efekcie powstają impulsy ciśnienia, które słyszymy jako charakterystyczny sygnał.
To odróżnia syrenę od większości instrumentów muzycznych. Gitara, skrzypce czy trąbka generują dźwięk dzięki drganiom struny, membrany lub słupa powietrza. Syrena działa inaczej. Tworzy serię szybkich pulsów powietrza, które ludzkie ucho odbiera jako ton. Dzięki temu może emitować wiele różnych sygnałów mimo stosunkowo prostej konstrukcji. Wystarczy zmienić prędkość obrotową wirnika, aby dźwięk zaczął narastać lub opadać. To właśnie dlatego syrena alarmowa często rozpoczyna się od niskiego tonu, który stopniowo staje się coraz wyższy.
Nowoczesne syreny elektroniczne dają jeszcze większe możliwości. Mogą odtwarzać kilka zaprogramowanych tonów, komunikaty głosowe, a nawet automatycznie przełączać się między różnymi trybami pracy. Mimo postępu technologicznego ich zadanie pozostaje jednak niezmienne od ponad wieku: przebić się przez miejski hałas i natychmiast zwrócić uwagę człowieka.
Co oznaczają dźwięki syren? Nie każdy alarm brzmi tak samo
Paradoksalnie po ponad 200 latach od wynalezienia syreny sam jej dźwięk nie zawsze znaczy to samo. Liczy się kraj, częstotliwość dźwięku i modulacja. Urządzenie może ostrzegać przed zagrożeniem, oznaczać ćwiczenia systemu alarmowania ludności albo po prostu wzywać strażaków ochotników do akcji. Dźwięki syren w różnych krajach mogą brzmieć nieco inaczej, w zależności od lokalnych przepisów.
W Polsce oficjalny sygnał alarmu dla ludności to modulowany dźwięk syreny emitowany przez trzy minuty. Oznacza wystąpienie zagrożenia i jest stosowany w krajowym systemie alarmowania. Odwołanie alarmu sygnalizowane jest natomiast trzyminutowym dźwiękiem ciągłym. Te sygnały powinny być połączone z alertami RCB, komunikatami głosowymi i informacjami w radiu i telewizji.
Nieco inaczej działają syreny ochotniczych straży pożarnych. W wielu wsiach i małych miastach służą przede wszystkim do alarmowania druhów o konieczności wyjazdu do akcji. Najczęściej wykorzystują w tym celu kilkuminutowy sygnał ciągły. Co ciekawe, dla osoby postronnej może on brzmieć bardzo podobnie do sygnału odwołania alarmu w systemie ostrzegania ludności. Dlatego znaczenie syreny często można rozpoznać dopiero po kontekście, na przykład, gdy chwilę później z remizy wyjeżdżają wozy strażackie.
