Wielkanocne widowisko w sercu Florencji. Scoppio del Carro przyciąga tłumy

Większość z nas dobrze zna wielkanocne symbole i zwyczaje popularne w Polsce - cukrowe baranki, różnorako zdobione jajka, święcenie pokarmów w Wielką Sobotę, uroczyste śniadanie wielkanocne czy śmigus-dyngus. Warto jednak spojrzeć szerzej, by dowiedzieć się, jak ten czas celebrowany jest w innych krajach. Interesującym przykładem są Włochy, a konkretnie Florencja, gdzie co roku odbywa się Scoppio del Carro - "eksplozja wozu". Ta niezwykła ceremonia ma miejsce w Niedzielę Wielkanocną przed słynną katedrą Santa Maria del Fiore na Piazza del Duomo i od wieków cieszy się ogromnym zainteresowaniem.

Święto łączy symbolikę chrześcijaństwa z pogańskimi zwyczajami oczyszczenia i płodności, a "bohaterami" są tu wóz Brindellone (carro) oraz symbol Ducha Świętego - gołębica (colombina). Pojazd wysoki na ponad 10 metrów ciągną przez miasto białe woły - trasa prowadzi z Porta al Prato pod katedrę. Zwierzęta, podobnie jak wóz, są przystrojone. Pochodowi towarzyszy 150 żołnierzy, muzyków i przebierańców w średniowiecznych strojach. Przed Santa Maria del Fiore następuje moment kulminacyjny obchodów - spotkanie gołębicy i wozu, co ostatecznie prowadzi do widowiskowej eksplozji. Wydarzenie od wieków przyciąga tłumy.

- Trudno o lepszy przykład przenikania się religii, historii i turystyki doświadczeń niż Scoppio del Carro. Florenckie widowisko jest jednocześnie rytuałem religijnym, spektaklem miejskim i produktem turystycznym. Zjawisko to można interpretować jako przykład transformacji funkcji rytuału, który dostosowuje się do zmieniających się warunków kulturowych - mówi w komentarzu dla Geekweeka dr Olga Łozińska - italianistka, kulturoznawczyni i doktorka nauk o polityce i administracji, adiunktka w Instytucie Socjologii Uniwersytetu Szczecińskiego, członkini zespołu badawczego w Katedrze UNESCO ds. Zrównoważonego Rozwoju Społecznego na Uniwersytecie Szczecińskim.

Uznaje się, że korzenie tej tradycji sięgają aż do XI w., kiedy florencki szlachcic, Pazzino de' Pazzi, przywiózł z pierwszej wyprawy krzyżowej krzesiwa z kościoła Grobu Pańskiego w Jerozolimie. Zaczęto z nich krzesać "święty ogień" i roznoszono go po mieście w procesjach. Z czasem zwyczaj ten ewoluował - ogień uroczyście przewożono wozem do katedry, skąd był następnie rozdzielany wiernym.

Scoppio del Carro przyjął obecną formę pod koniec XV w., a w XVIII w. zabytkowy wóz został niemal całkowicie przerobiony, uzyskując obecny wygląd z trzema półkami i pozłacanymi detalami. Aktualnie konstrukcja mierzy 11,60 metra wysokości. Ogień wykrzesany historycznymi krzesiwami służy dziś do podpalania mechanicznej gołębicy, która "frunie" na linie do wozu ustawionego przed katedrą i powoduje zapłon fajerwerków.

Jeśli wszystko idzie zgodnie z planem, wóz "eksploduje" kolorami - co uznaje się za dobry znak, symbol obfitych plonów, pokoju i ogólnego powodzenia w nadchodzącym roku. Gdy proceder się nie uda, uważa się to za zły omen.

Zarówno wierni, jaki i turyści z całego świata tłumnie przybywają na to wydarzenie, by zobaczyć je na własne oczy. Dlaczego tradycje takie jak Scoppio del Carro związane ze świętami przyciągają nie tylko osoby wierzące, ale także te, które nie są związani z życiem religijnym?

Rytuały integrują ludzi i wzmacniają poczucie wspólnoty, ale ich forma, znaczenie i to, jak w nich uczestniczymy, zmieniają się wraz z przemianami społecznymi, wyjaśnia w komentarzu dla Geekweeka dr Olga Łozińska:

- Rytuałom religijnym nadaje się również sens kulturowy, symboliczny. Może zatem funkcjonować on jednocześnie na kilku poziomach, zarówno jako praktyka religijna, ale i jako forma wyrażenia lokalnej tożsamości czy też jako wydarzenie o charakterze społecznym. Z tym ostatnim wiąże się ich zdolność do budowania intensywnych przeżyć zbiorowych, co stanowi również jeden z powodów trwałości rytuałów. Emocje zbiorowe wynikają ze współuczestnictwa w tym samym, znaczącym wydarzeniu.

- Rytuały ponadto mogą funkcjonować w przestrzeni pomiędzy sacrum a profanum. Oznacza to, że ich odbiór nie jest uniwersalny. Dla części uczestników mają one znaczenie religijne, dla innych widowiskowe czy turystyczne.

- To ukazuje wymiar tego wydarzenia w kontekście turystyki doświadczeń. Współczesny turysta coraz rzadziej zadowala się tradycyjnym zwiedzaniem miasta w sensie oglądania zabytków czy atrakcji. Coraz większą rolę odgrywa poszukiwanie doświadczeń angażujących emocjonalnie i poznawczo. Istotą takiego podejścia nie jest już jedynie zobaczenie miejsca, lecz jego przeżycie poprzez zanurzenie się w atmosferze, kulturze i lokalnej codzienności. Dzisiejszy turysta nie ogranicza się do bycia wyłącznie obserwatorem, ale chce, choćby na chwilę, stać się częścią danego miejsca. To właśnie element współprzeżywania i aktywnego uczestnictwa stanowi istotę turystyki doświadczeń - zaznacza dr Olga Łozińska.

- Scoppio del Carro jawi się w tym świetle jako idealne wydarzenie, gdyż nie stanowi rekonstrukcji historycznej, lecz kontynuuje tradycję i praktykę głęboko zakorzenione w historii miasta. Ponadto, fenomen wydarzenia można również tłumaczyć specyfiką Wielkanocy jako święta zakorzenionego w tradycji, symbolice odrodzenia i przeżywania wspólnoty. Nawet osoby niepraktykujące odbierają wydarzenie, jako okazję do uczestnictwa w rytuale, który łączy historię, kulturę i emocje zbiorowe. Warto zauważyć, że w przypadku Scoppio del Carro, oddziaływanie ma charakter wielozmysłowy. Dźwięk eksplozji, zapach prochu, wizualny efekt ognia oraz sama obecność w zgromadzonym tłumie tworzą intensywne, pełne wrażeń doświadczenie, którego nie da się zastąpić żadną formą pośrednią.

- Turystyka doświadczeń wiąże się z poszukiwaniem autentyczności. Nie chodzi przy tym o odrzucenie popularnych atrakcji ani masowości, lecz o zmianę sensu turystyki. Priorytety współczesnej turystyki przesuwają się z biernej konsumpcji miejsc w kierunku doświadczania które angażuje zmysły, emocje i podkreśla świadomość kulturową. Paradoksalnie, nawet wydarzenie przyciągające tysiące osób może być odbierane jako autentyczne.

- Na koniec warto zwrócić uwagę na rolę mediów społecznościowych, które potęgują atrakcyjność tego typu wydarzeń. Zdjęcie płonącego wozu na tle florenckiej katedry jest widowiskowe i efektowne, dzięki czemu doskonale sprawdza się w sieci. Publikowane z wydarzenia zdjęcia i filmy łatwo zyskują popularność i stają się viralami - zaznacza specjalistka w rozmowie z Geekweekiem.

- Podsumowując, Scoppio del Carro nie jest anomalią, lecz modelowym przykładem współczesnych przemian kulturowych. Funkcjonuje jednocześnie jako rytuał religijny, spektakl miejski i atrakcja turystyczna. Przyciąga zarówno wiernych, jak i turystów, ponieważ odpowiada na fundamentalne potrzeby współczesnego człowieka: doświadczenia autentyczności, uczestnictwa we wspólnocie oraz przeżywania emocji zbiorowych. W tym sensie nie tyle obserwujemy turystykę religijną, a nową formę kulturowego uczestnictwa, w której granice między sacrum a profanum stają się coraz bardziej płynne - tłumaczy w komentarzu dla Geekweeka dr Olga Łozińska z Uniwersytetu Szczecińskiego.

W Niedzielę Wielkanocną 2026 roku florencki Piazza del Duomo ponownie będzie świadkiem tej widowiskowej tradycji. Udział w wydarzeniu oraz mszy jest bezpłatny - eksplozja wozu odbywa się zazwyczaj około godziny 11:00, ale przygotowania rozpoczynają się wcześniej, szybciej rusza też procesja. Wiernym i turystom zaleca się przybycie nawet o godzinie 8:00, aby móc wygodnie oglądać uroczystość. Scoppio del Carro we Florencji, które w tym roku odbędzie się 5 kwietnia, będzie można obejrzeć także w lokalnej telewizja, transmisja na żywo co roku jest również udostępniana w sieci.

^{Źródła: Citta di Di Firenze, Dolcevia, Duomo Firenze, Italie Online}