O rozwoju miasta coraz trudniej mówić wyłącznie w kontekście inwestycji. Podstawą rozwoju są drogi, transport, szkoły, szpitale i nowoczesna infrastruktura. Żeby korzystanie z nich było efektywne i dobrze wplecione w tkankę miejską niezbędne jest kompleksowe myślenie - o czasie dojazdu, trasach przejazdowych i wieku pasażerów. Ważne jest także zadbanie o miejsca w których spędzamy czas np. czekając na autobus.
Aby dobrze planować rozwój miasta kluczowa jest otwartość na perspektywę i potrzeby mieszkańców, Poczucie, że mieszkańcy nie są tylko odbiorcami zmian, a mają realny wpływ na ich kierunek. Przykład działań ORLENU w Płocku pokazuje, jak pojemne jest dziś pojęcie "dobre miasto" i "dobre partnerstwo". Współpraca jest podstawą dobrych rozwiązań, bo pozwala na dostrzeżenie różnych perspektyw, zwiększa szanse na dostosowanie rozwiązań do realnych potrzeb. Łączenie perspektywy i kompetencji powala na mądre wykorzystanie z zasobów.
Dobre miasto poznaje się po codzienności
Wyobraźmy sobie dwa miasta o podobnej wielkości. W obu są szkoły, szpitale, drogi, sklepy i parki. W obu powstają też nowe inwestycje. Statystyki mogą wyglądać podobnie, a jednak mieszkańcy jednego z nich mogą być wyraźnie bardziej zadowoleni z życia. Dlaczego? Ponieważ jakości miasta nie sposób sprowadzić do kilku tabelek i statystyk. To z kolei przesuwa środek ciężkości z pojedynczych inwestycji na całość miejskiego doświadczenia i kompleksowe myślenie.
Park nie rozwiąże problemu komunikacji, nowa linia autobusowa nie zastąpi dobrej oferty kulturalnej, a nawet najlepszy szpital nie sprawi, że miasto automatycznie stanie się dobrym miejscem do życia. Każdy z tych elementów odgrywa ważną rolę w doświadczaniu miasta, bo wpływa na inną część codzienności. Mieszkańcy muszą mieć więc poczucie, że ktoś słucha ich głosu. I właśnie dlatego rozmowa o rozwoju miasta nie powinna zaczynać się od pytania "co jeszcze możemy zbudować?", tylko od "czego mieszkańcy potrzebują, żeby żyło im się lepiej?". Mówiąc wprost: dobrze zaprojektowana przestrzeń to dopiero początek.
W Płocku mieszkańcy podczas zorganizowanego przez ORLEN dialogu społecznego zwracali uwagę między innymi na ofertę dla młodych osób, konieczność lepszej komunikacji oferty kulturalnej, potrzebę wspierania oddolnej aktywności, edukację obywatelską i zieleń. To wyraźny sygnał, że oczekiwania wobec miasta nie kończą się na infrastrukturze. Chodzi zatem również o to, co dzieje się "pomiędzy" budynkami i drogami. Czy jest przestrzeń do spotkania? Do działania? Do odpoczynku? Do rozwoju? W tym kontekście szczególnego znaczenia nabiera współpraca samorządu, mieszkańców, organizacji społecznych i biznesu. Nie po to, by jedna strona robiła wszystko za pozostałych. Po to, aby różne możliwości i kompetencje mogły pracować na wspólny efekt.
Miasta walczą z odpływem mieszkańców, dlatego warto dbać o jakość życia mieszkańców
Świetnym przykładem na to, jak zmienia się myślenie o miejskiej przestrzeni, pozostaje zieleń. Drzewa nie są wyłącznie elementem dekoracyjnym. To cień podczas upału, przestrzeń do odpoczynku, sposób na ograniczanie skutków wysokich temperatur i miejsce, gdzie można po prostu spędzić czas. W dialogu społecznym w Płocku mieszkańcy bardzo konkretnie wskazywali na potrzebę większej ilości zieleni, szczególnie drzew liściastych. Wśród rekomendacji pojawiły się między innymi nowe nasadzenia na osiedlach, tworzenie skupisk zieleni tam, gdzie brakuje cienia, zazielenianie i odbetonowywanie Starego Rynku oraz pomiary temperatury w najgorętszych miejscach miasta.
Podobnie jest ze zdrowiem. Dostęp do lekarza specjalisty, diagnostyki czy profilaktyki może wydawać się sprawą odległą od miejskiego planowania, a jednak trudno mówić o dobrym miejscu do życia, jeśli mieszkańcy mają problem z dostępem do opieki medycznej. W Płocku właśnie dostęp do diagnostyki i lekarzy specjalistów został wskazany jako jedno z najważniejszych wyzwań. Co ciekawe, uczestnicy dialogu potraktowali zdrowie jako integralną część rozmowy o bezpieczeństwie. To ważna zmiana perspektywy: bezpieczeństwo nie zaczyna się dopiero wtedy, gdy wydarzy się kryzys.
Jeszcze wyraźniej widać to na przykładzie transportu. W Płocku jednym z najmocniej wybrzmiewających tematów okazały się połączenia kolejowe ze stolicą i innymi dużymi miastami. Dlaczego? Ponieważ sprawna komunikacja otwiera mieszkańcom nowe możliwości pracy, nauki czy podróżowania. Jak zwracał uwagę ekspert Bartosz Piłat, poprawa połączeń z Warszawą może mieć także mniej oczywistą konsekwencję: jeśli nie będzie jej towarzyszył rozwój rynku pracy i jakości życia w samym Płocku, miasto będzie jeszcze mocniej tracić mieszkańców na rzecz stolicy. To kwestia mocno zniuansowana, o której trzeba rozmawiać i przeanalizować właśnie przez ekspertów.
Żaden samorząd, firma czy organizacja społeczna nie jest jednak w stanie samodzielnie odpowiedzieć na wszystkie potrzeby mieszkańców. Przykład Płocka pokazuje, że nie chodzi o prosty podział ról, w którym jedna strona mówi, czego potrzebuje, a druga wystawia rachunek. Znacznie ważniejsze jest wspólne rozpoznanie problemu i zastanowienie się, co każda ze stron może zrobić, aby go rozwiązać.
Współpraca jest konieczna
Współczesne miasta coraz częściej potrzebują współpracy wielu podmiotów. Wiele lokalnych wyzwań nie mieści się bowiem w kompetencjach jednej instytucji. Samorząd odpowiada za część infrastruktury i usług publicznych, organizacje społeczne potrafią docierać do konkretnych grup mieszkańców, a lokalne firmy znają specyfikę rynku pracy i dysponują własnymi zasobami a także często infrastrukturą. Wreszcie są i mieszkańcy, którzy najlepiej wiedzą, gdzie na co dzień coś nie działa albo czego brakuje, co poprawiłoby komfort ich funkcjonowania. Zestawienie tych perspektyw może dać znacznie więcej niż działania prowadzone w pojedynkę.
Kluczową rolę w tej układance pełnią właśnie mieszkańcy - wskazują problemy i proponują rozwiązania. Duża firma w takim modelu może być dla nich efektywnym wsparciem. Może choćby udostępniać wiedzę i zasoby czy angażować się w ważne dla społeczności obszary. Kiedy jednak mowa o rozwoju miasta, łatwo wpaść w pułapkę myślenia przede wszystkim o brakach. Brakuje połączeń kolejowych, brakuje zieleni, brakuje specjalistów, brakuje miejsc, w których młodzi ludzie mogliby spędzać czas. Na przykładzie Płocka widać szereg atutów: położenie nad Wisłą, historię, zabytki, ofertę kulturalną, zoo, plażę, potencjał turystyczny czy duże przedsiębiorstwa i silne lokalne instytucje. Część tego potencjału można wykorzystać jeszcze lepiej. Rozwój miasta nie musi więc zawsze oznaczać tworzenia czegoś od zera.
Czy o tym, że w jednym mieście żyje się lepiej niż w innym, decyduje liczba parków, długość nowych dróg, nowoczesność transportu, oferta kulturalna, dostęp do lekarzy, a może liczba nowych miejsc pracy? Nie. A przynajmniej nie żaden z tych elementów z osobna. To raczej system naczyń połączonych, w którym infrastruktura, zieleń, zdrowie, edukacja, kultura, sport, rynek pracy i poczucie wpływu na najbliższe otoczenie wzajemnie się uzupełniają. Im lepiej są ze sobą połączone, tym większa szansa, że mieszkańcy nie tylko będą w mieście mieszkać, ale naprawdę będą chcieli w nim żyć.
