Spis treści:
- Grzyby zamiast kopalń. Nowy sposób wydobycia metali ziem rzadkich
- Śmieci czy skarby? Ogromna zawartość cennych pierwiastków w odpadach
- Wiele pieczeni na jednym ogniu. Czy to się opłaca?
Grzyby zamiast kopalń. Nowy sposób wydobycia metali ziem rzadkich
Jak się wydobywa metale ziem rzadkich? Tych 17 pierwiastków metalicznych najczęściej występuje w złożach mineralnych, a ich pozyskanie opiera się na złożonym, drogim i szkodliwym dla środowiska procesie chemicznej separacji. Dodatkowym utrudnieniem są rosnące napięcia geopolityczne i potencjalna walka o dostęp do złóż. Naukowcy opracowali nowy sposób na wydobycie cennych surowców. To nowatorskie podejście zakłada wykorzystanie potencjału biologicznego grzybów. Badacze z Uniwersytetu Wiedeńskiego zaobserwowali, że grzybnia, czyli gęsta sieć mikroskopijnych nitek, z której dopiero wyrastają owocniki nazywane grzybami, penetruje specjalne podłoże wzbogacone o metale ziem rzadkich.
Organizmy te posiadają naturalną zdolność wchłaniania różnych substancji z otoczenia, co można wykorzystać do wydobycia pierwiastków ziem rzadkich. Naukowcy nadali temu nazwę "mycomining", która nawiązuje do mykologii (nauki o grzybach) i górnictwa (ang. mining). Zamiast tradycyjnego wydobywania złóż i separacji chemicznej wykorzystać można grzyby, które absorbują cenne pierwiastki do swojej biomasy. Następnie po jej zebraniu i przetworzeniu - na przykład poprzez spalenie w celu uzyskania biogazu - metale można odzyskać z pozostałego popiołu.
Ta nowa metoda jest obecnie na etapie eksperymentalnym, jednak badacze widzą w niej ogromny potencjał do rekultywacji terenów skażonych przez przemysł. Grzyby rosną szybciej niż rośliny i są niezwykle wytrzymałe, co czyni je idealnymi kandydatami do wielkopowierzchniowego oczyszczania gleb przy jednoczesnym odzyskiwaniu cennych surowców.

Pierwiastki ziem rzadkich mimo swojej nazwy wcale nie są rzadkie w litosferze. Ich "rzadkość" polega raczej na tym, że występują w niskich stężeniach, dlatego tradycyjne wydobycie jest trudne i kosztowne. Obecnie rynek ten jest zdominowany przez Chiny, które odpowiadają za ok. 70% światowego wydobycia i aż 90% przetwarzania. Spore złoża mają też Australia, Indie, Rosja i Wietnam.
Taka sytuacja zmusza inne kraje, w tym Stany Zjednoczone, do szukiwania alternatywnych źródeł surowca. Stany Zjednoczone zapowiedziały już ogromne inwestycje w budowę strategicznych rezerw, ale naukowcy tacy jak Julie Klinger z University of Wisconsin-Madison sugerują, że zamiast szukać nowych złóż w odległych miejscach, takich jak Grenlandia czy Ukraina, a także importować na potęgę z Chin, warto najpierw rozejrzeć się po własnych śmietniskach. "Jeśli spojrzymy na odpady świeżym okiem, zobaczymy inny obraz w kontekście niedoboru i obfitości" - skomentowała badaczka. Co to dokładnie znaczy?
Śmieci czy skarby? Ogromna zawartość cennych pierwiastków w odpadach
Odpady można definiować jako coś nieprzydatnego, ale uskuteczniany na całym świecie recykling pokazuje, że ze śmieci da się wiele odzyskać. A dzięki nowym technologiom separacji można będzie odzyskać jeszcze więcej tak, by było to zarówno opłacalne, jak i korzystne dla środowiska. Przykład? Prof. James Tour z Rice University opracował metodę ogrzewania impulsowego (ang. flash joule heating), która pozwala na odzyskiwanie metali ziem rzadkich z popiołów węglowych, elektrośmieci, a nawet z tzw. czerwonego błota, czyli toksycznego produktu ubocznego produkcji aluminium. W tej metodzie prąd elektryczny błyskawicznie podgrzewa materiał do ekstremalnie wysokich temperatur, co pozwala na odparowanie i przechwycenie pożądanych metali. Zaletą tej metody jest jej mobilność oraz znacznie mniejsze zużycie energii w porównaniu do tradycyjnych procesów rafinacji.
"Myślę, że mamy wszystkie potrzebne pierwiastki ziem rzadkich w naszych odpadach" - wyjaśnił ekspert i dodał, że jego zespół z powodzeniem użył opisanej wyżej metody do pozyskania paru popularnych magnesów ziem rzadkich oraz że może ona zadziałać w przypadku ich wszystkich.
Skala możliwości jest istotnie ogromna. Badania z ostatnich lat wskazują, że same amerykańskie hałdy popiołu węglowego zawierają pierwiastki o wartości 8,4 mld dolarów. Czerwone błoto, którego w Stanach Zjedoczonych jest ok. 30 mln ton, zawiera zaś stężenia metali ziem rzadkich 10-20-krotnie wyższe niż te występujące naturalnie w skorupie ziemskiej. Prywatne firmy już teraz planują budowę innowacyjnych zakładów, które mają odzyskiwać m.in. skand i gal. Ten pierwszy jest szczególnie cenny dla lotnictwa. Dodany do stopów metali, pozwala na znaczną redukcję masy samolotów, zapewniając mniejsze zużycie paliwa i niższą emisję spalin.
Wiele pieczeni na jednym ogniu. Czy to się opłaca?
Nowy sposób wydobycia metali ziem rzadkich może być przełomem nie tylko technologicznym i ekologicznym, ale też ekonomicznym. Ogromne ilości tych pierwiastków nadal zalegają w stertach odpadów, ponieważ że ich odzysk był dotychczas droższy niż tradycyjne wydobycie. Substancje te nie osiągają tak wysokich cen jak złoto czy platyna, dlatego nowe projekty muszą opierać się na modelu wieloproduktowym. Strategia ta polega na odzyskiwaniu kilku różnych surowców, np. żelaza, węgla do filtrów wodnych i metali ziem rzadkich, przy jednoczesnym produkowaniu energii z biomasy.
Jeśli te innowacyjne metody okażą się rentowne, mogą przynieść prawdziwą rewolucję. Zamiast konfliktów o dostęp do złóż i niszczenia krajobrazu nowymi kopalniami odkrywkowymi, kraje mogą skupić się na sprzątaniu gór odpadów, z którymi do tej pory nie wiadomo było, co robić. Toksyczne odpady potraktowane jako źródła pożądanych materiałów oraz grzyby wykorzystane w procesach przemysłowych mogą stanowić pomost między industrializmem a ekologią, a nawet połączyć je w rodzaj symbiozy. W tej perspektywie to, co dawniej uznawano za śmieci lub laboratoryjną ciekawostkę, staje się kluczowe w budowie zrównoważonej przyszłości biotechnologicznej.












