Prąd z fotowoltaiki nie zawsze trafia do domu. Gdzie znika nadwyżka?
Fotowoltaika coraz częściej trafia na dachy polskich domów, jednak wielu właścicieli instalacji nie do końca wie, co dzieje się z wyprodukowaną energią. W pierwszej kolejności prąd zasila domowe urządzenia, ale jego nadwyżki nie zawsze mogą zostać w pełni wykorzystane. Wyjaśniamy, kiedy energia jest zużywana na bieżąco, a kiedy pojawia się ryzyko jej utraty.
Spis treści:
- Jak działa instalacja fotowoltaiczna i co się dzieje z prądem z paneli?
- Czy prąd z fotowoltaiki jest wykorzystywany w domu na bieżąco?
- Co się dzieje z nadwyżką energii z fotowoltaiki?
- Kiedy nadwyżki energii z fotowoltaiki mogą przepaść?
Jak działa instalacja fotowoltaiczna i co się dzieje z prądem z paneli?
Instalacja fotowoltaiczna w domu jednorodzinnym to zintegrowany system składający się z kilku podstawowych elementów: paneli fotowoltaicznych, falownika (inwertera), okablowania oraz zabezpieczeń, a w bardziej rozbudowanych układach także z magazynu energii i systemów zarządzania.
Moduły przetwarzają promieniowanie słoneczne na prąd stały (DC), który następnie trafia do falownika. Urządzenie to na bieżąco zamienia go w prąd zmienny (AC), zgodny z parametrami domowej instalacji elektrycznej i sieci niskiego napięcia.
Cały proces kontroluje licznik dwukierunkowy, który oddzielnie zlicza energię pobieraną z sieci oraz tę oddawaną, co ma kluczowe znaczenie dla późniejszych rozliczeń.
Wyróżnia się trzy podstawowe typy instalacji fotowoltaicznych. System on-grid jest podłączony do sieci publicznej - w pierwszej kolejności wykorzystuje energię z paneli, a jej nadwyżki przekazuje operatorowi. W sytuacji, gdy produkcja jest zbyt niska, na przykład w nocy, brakujący prąd pobierany jest z sieci.
System off-grid działa całkowicie niezależnie: energia trafia do magazynu, z którego zasila dom wtedy, gdy panele nie produkują prądu. Rozwiązanie to stosuje się głównie tam, gdzie nie ma dostępu do sieci elektroenergetycznej.
Instalacja hybrydowa łączy oba modele - korzysta z własnego magazynu energii, ale może też oddawać nadwyżki do sieci lub pobierać z niej prąd. Dzięki temu zwiększa niezależność energetyczną i ułatwia zarządzanie wyprodukowaną energią. Wybór odpowiedniego systemu zależy przede wszystkim od rocznego zużycia prądu, warunków montażowych oraz opłacalności oferty operatora.
Czy prąd z fotowoltaiki jest wykorzystywany w domu na bieżąco?
Energia wytwarzana przez panele fotowoltaiczne w pierwszej kolejności zasila urządzenia działające w gospodarstwie domowym. Wynika to z faktu, że prąd trafia najpierw do odbiorników znajdujących się najbliżej źródła energii, co ogranicza straty podczas przesyłu.
Falownik synchronizuje pracę instalacji z domową instalacją elektryczną oraz siecią publiczną, zapewniając płynne przełączanie między źródłami zasilania. W ciągu dnia, zwłaszcza w godzinach okołopołudniowych, gdy produkcja energii jest najwyższa, prąd z paneli zazwyczaj pokrywa podstawowe zapotrzebowanie domu - m.in. działanie lodówki, routera czy pompy ciepła.
Nadwyżki niewykorzystanej energii są wówczas automatycznie przekazywane do sieci lub trafiają do magazynu energii.
W instalacjach wyposażonych w magazyny energii system zarządzania ustala kolejność wykorzystania wyprodukowanego prądu. Najpierw energia z paneli pokrywa bieżące potrzeby domu, następnie ładuje akumulatory do określonego poziomu, a dopiero później ewentualne nadwyżki trafiają do sieci. Takie rozwiązanie pozwala w większym stopniu wykorzystać energię na własne potrzeby i ograniczyć sprzedaż prądu w momentach, gdy ceny na rynku są niskie.
Coraz częściej stosuje się także inteligentne systemy zarządzania energią (HEMS/EMS), które automatycznie uruchamiają bardziej energochłonne urządzenia w okresach wysokiej produkcji - na przykład włączają pralkę, podgrzewanie wody w bojlerze czy ładowanie samochodu elektrycznego wtedy, gdy panele pracują z największą wydajnością.
Co się dzieje z nadwyżką energii z fotowoltaiki?
W obowiązującym obecnie systemie rozliczeń, czyli net-billingu, nadwyżki energii wyprodukowanej przez instalację fotowoltaiczną są automatycznie przekazywane do sprzedawcy energii. Operator wycenia je zgodnie z zasadami obowiązującymi w danej taryfie.
Od lipca 2024 roku funkcjonuje mikrobilansowanie godzinowe, które umożliwia rozliczanie energii według cen obowiązujących w poszczególnych godzinach. Niektórzy sprzedawcy dopuszczają jednak nadal rozliczenia według stałej, miesięcznej ceny energii. Środki uzyskane ze sprzedaży nadwyżek trafiają na tzw. depozyt prosumencki, z którego automatycznie pokrywane są późniejsze zakupy prądu z sieci.
Poprzedni model rozliczeń, czyli net-metering, wciąż obowiązuje właścicieli instalacji uruchomionych przed 1 kwietnia 2022 roku. W tym systemie operator działa jak swoisty "magazyn" energii - prosument oddaje do sieci nadwyżki, a następnie może je odebrać w postaci energii elektrycznej. Nie odbywa się to jednak w pełnym zakresie. W przypadku instalacji o mocy do 10 kWp można odzyskać 80 proc. oddanego prądu, natomiast przy większych systemach 70 proc. Bilansowanie energii w tym modelu odbywa się w skali całego roku.
Zobacz również:
Kiedy nadwyżki energii z fotowoltaiki mogą przepaść?
W systemie net-billingu utrata energii ma przede wszystkim wymiar finansowy, a nie fizyczny. Nadwyżki prądu przekazywane do sieci są przeliczane na środki zapisywane na tzw. depozycie prosumenckim.
Jeśli w ciągu 12 miesięcy nie zostaną wykorzystane na pokrycie kosztów energii pobieranej z sieci, ich wartość wygasa. Istnieje jednak możliwość wypłaty części środków - do 20 proc. wartości energii sprzedanej w danym miesiącu.
Najczęściej do utraty korzyści dochodzi wtedy, gdy latem instalacja produkuje dużo energii, a zimą zapotrzebowanie domu jest niewielkie, na przykład w budynkach bez pompy ciepła czy bojlera z grzałką.
Straty mogą się również zwiększać, gdy prąd sprzedawany jest w godzinach niskich cen rynkowych, a później kupowany w okresach droższej energii. Problem można częściowo ograniczyć dzięki magazynom energii lub systemom zarządzania, które planują pracę urządzeń w czasie największej produkcji z paneli.
W starszym modelu rozliczeń, czyli net-meteringu, nie przepada wartość pieniężna, lecz konkretna ilość energii. Prosument ma 365 dni na odebranie nadwyżek oddanych wcześniej do sieci, a po upływie tego czasu niewykorzystany prąd przepada. Z tego powodu przewymiarowanie instalacji było często nieopłacalne, ponieważ prowadziło do wytwarzania większej ilości energii, niż można było realnie zużyć w ciągu roku. Straty pojawiały się także przy niskiej autokonsumpcji lub braku urządzeń pozwalających zagospodarować nadwyżki. Ryzyko zwiększają również awarie, na przykład falownika lub licznika, które mogą utrudnić prawidłowe rozliczenie wyprodukowanej energii. Dlatego w wielu przypadkach konieczne jest regularne monitorowanie pracy instalacji w aplikacjach operatora, co pozwala szybciej wykrywać nieprawidłowości i ograniczać potencjalne straty.
