Zjednoczone Emiraty Arabskie wychodzą z OPEC. Jak działa ten kartel?

Zjednoczone Emiraty Arabskie zaskoczyły świat, zapowiadając wystąpienie z organizacji OPEC oraz formatu OPEC+, które nastąpi 1 maja 2026 r. Oznacza to zakończenie współpracy trwającej od 1967 r. Głównym motywem Abu Zabi jest chęć odzyskania pełnej swobody w wydobyciu surowca i uwolnienie się od restrykcyjnych limitów produkcyjnych, które dotąd hamowały rozwój krajowej infrastruktury wydobywczej. ZEA planują sukcesywnie zwiększać produkcję, dążąc do osiągnięcia poziomu 5 mln baryłek dziennie do 2027 r.

Informacja ta powinna ucieszyć polskich kierowców, bowiem wskutek dej decyzji mogą zostać obniżone ceny paliw na stacjach. Jest tak dlatego, że większa podaż ropy na światowych rynkach sprzyja obniżkom stawek. Analitycy ostrzegają jednak, że w na pożądany efekt możemy trochę poczekać, bowiem aktualne napięcia geopolityczne, zwłaszcza konflikt z Iranem i utrudnienia w Cieśninie Ormuz, komplikują logistykę eksportu. Co więcej, wyjście tak istotnego gracza z kartelu podważa wiarygodność OPEC i może prowadzić do destabilizacji rynku oraz zwiększonej zmienności cen.

OPEC, czyli Organizacja Krajów Eksportujących Ropę Naftową (Organization of the Petroleum Exporting Countries) to stała i międzyrządowa instytucja z siedzibą w Wiedniu, powołana przez 5 państw (głównie z Bliskiego Wschodu) we wrześniu 1960 r., podczas konferencji w Bagdadzie. Powstanie organizacji było odpowiedzią na dominację zachodnich koncernów naftowych, tzw. "Siedmiu Sióstr", a jej celem stało się odebrania globalnym koncernom naftowym kontroli nad cenami ropy, ujednolicenie polityki naftowej państw członkowskich, odzyskanie suwerenności nad zasobami naturalnymi oraz zapewnienie stabilnych cen surowca i regularnych dostaw.

Ważnym okresem w historii kartelu były lata 70. XX w., kiedy to embargo nałożone po wojnie Jom Kippur ("wojnie październikowej") oraz nacjonalizacja złóż doprowadziły do 10-letniego wzrostu cen ropy, co z jednej strony wywołało kryzys energetyczny na Zachodzie, a z drugiej - przyniosło krajom członkowskim bezprecedensowy napływ "petrodolarów".

Potęga organizacji była wielokrotnie wystawiana na próbę przez konflikty wewnętrzne, w tym wojny między Irakem a Iranem czy Kuwejtem, a także przez działania krajów importujących, które w odpowiedzi na wysokie ceny ropy zaczęły rozwijać alternatywne źródła energii i eksploatować własne złoża. Mimo gwałtownych wahań rynkowych (od załamania cen w latach 80. i 90., przez rekordowe wzrosty na początku XXI w., aż po krach wywołany kryzysem finansowym w 2008 r.) OPEC wciąż próbuje adaptować swoją politykę do nowej rzeczywistości, w tym do globalnych starań na rzecz ochrony klimatu i spadającego popytu na paliwa kopalne.

Na chwilę obecną (30 kwietnia 2026) OPEC składa się z 12 państw, jednak zgodnie ze wspomnianym wyżej oświadczeniem już 1 maja wejdzie w życie decyzja o wystąpieniu ze struktur Zjednoczonych Emiratów Arabskich, które należały do grupy od 1967 r. Członkowie OPEC, w tym państwa założycielskie takie jak Iran, Irak, Kuwejt, Arabia Saudyjska oraz Wenezuela, dbają o stabilność rynkową poprzez ustalanie kwot produkcyjnych, kontrolując 30 proc. światowej podaży, przy czym od 2016 r., w ramach formatu OPEC+ obejmującego Rosję, Meksyk i Kazachstan, zakres ten wzrasta do około 41 proc. globalnej produkcji ropy.

Członkowie OPEC to: Algieria, Arabia Saudyjska, Gabon, Gwinea Równikowa, Irak, Iran, Kongo, Kuwejt, Libia, Nigeria, Wenezuela i Zjednoczone Emiraty Arabskie (do 1 maja). OPEC+ jest z kolei połączeniem tych 12 (wkrótce 11) państw z 10 państwami Non-OPEC, które nie należą do kartelu, lecz podpisały deklarację współpracy i wspólnie z nim decydują o limitach wydobycia. Do krajów tych należą: Azerbejdżan, Bahrajn, Brunei, Kazachstan, Malezja, Meksyk, Oman, Rosja, Sudan i Sudan Południowy.

Wcześniej do OPEC należały także Katar, Ekwador i Angola, które wyszły z niego odpowiednio w 2019 r. i 2020 r. 2024 r. (Ekwador jedynie zawiesił członkostwo).

Kartel OPEC, jak często jest nazywana ta organizacja, nie jest określeniem oficjalnym. Stosuje się je jednak dość powszechnie, bowiem struktura i sposób działania organizacji spełniają praktycznie wszystkie podręcznikowe cechy kartelu jako zjawiska ekonomicznego. Jest to zmowa niezależnych producentów, a kraje członkowskie rezygnują z wzajemnej konkurencji na rzecz ścisłej współpracy w celu wywierania wpływu na globalny rynek. Członkowie narzucają odgórne kwoty produkcyjne, dzięki czemu grupa może kontrolować podaż ropy naftowej i w konsekwencji sterować cenami surowca na świecie.

Zamiast walczyć o klienta poprzez obniżki cen, państwa te koordynują swoje polityki naftowe, by w porozumieniu maksymalizować zyski z eksportu. Choć w sektorze prywatnym takie praktyki są zazwyczaj nielegalne i zwalczane przez prawo antymonopolowe, OPEC funkcjonuje jako struktura międzynarodowa, co pozwala suwerennym państwom na oficjalne działanie typowe dla karteli bez narażania się na sankcje prawne, którym podlegałyby zwykłe firmy. Można zatem uznać OPEC za legalny kartel.

Ropa Brent (ang. Brent Crude albo Brent Blend) to najważniejszy globalny benchmark naftowy, wyznaczający ceny dla około 80 proc. światowego handlu ropą, w tym również eksportowaną przez OPEC. Jako kluczowy wskaźnik dla kontraktów terminowych na giełdzie ICE funkcjonuje on obok amerykańskiego WTI oraz Dubai/Oman, ułatwiając inwestorom wycenę surowca w zależności od jego pochodzenia i łatwości transportu.

Nazwa "ropa Brent" wzięła się od odkrytego w 1976 r. złoża naftowego Brent na Morzu Północnym, jednak dzisiejszy standard jest mieszanką ropy z wielu pól, stąd alternatywne określenie "Brent Blend", które może budzić skojarzenie z mieszaną whisky. W związku z wygasaniem pierwotnego źródła wydobycia do koszyka (BFOET) sukcesywnie włączano surowce z pól Forties, Oseberg, Ekofisk i Troll, zaś w 2023 r. mieszankę uzupełniła ropa WTI Midland z Teksasu.

Wysoka ranga tego benchmarku wynika z doskonałych parametrów fizycznych. Jest to ropa lekka i "słodka", z niską zawartością siarki. Takie właściwości ułatwiają produkcję benzyny i oleju napędowego, a dzięki temu, że "czarne złoto" wydobywane jest na morzu, spadają koszty logistyki, czyniąc Brent preferowanym standardem w obrocie międzynarodowym.