W skrócie
- Badacze z Arizona State University ostrzegają w nowym badaniu, że niekontrolowane korzystanie z czatbotów AI przez młodzież zagraża jej rozwojowi emocjonalnemu.
- Rozmowy z sztuczną inteligencją pozbawione są konfliktów, co prowadzi do przesunięcia relacyjnego i nieadaptacyjnego uczenia się relacji.
- Choć sztuczna inteligencja stanowi łatwo dostępne wsparcie dla wykluczonej młodzieży, naukowcy apelują o zmianę architektury algorytmów, aby zachęcały one do kontaktu z ludźmi.
- Więcej podobnych informacji znajdziesz na stronie głównej serwisu, otwiera się w nowym oknie
AI stanowi nowe wyzwanie dla dorastających umysłów
Współczesna młodzież coraz częściej szuka wsparcia emocjonalnego i porad dotyczących przyjaźni, konfliktów rodzinnych czy związków romantycznych u sztucznej inteligencji. Naukowcy z Arizona State University (ASU) ostrzegają w analizie na łamach czasopisma "The Lancet Child & Adolescent Health", że niekontrolowane poleganie na botach konwersacyjnych AI może poważnie zakłócić zdrowy rozwój emocjonalny nastolatków. Choć technologie te oferują natychmiastowe i wolne od krytyki wsparcie psychologiczne, brak odpowiednich zabezpieczeń grozi zahamowaniem rozwoju umiejętności niezbędnych w rzeczywistym świecie.
"Technologie te rozwijają się superszybko - szybciej niż my, naukowcy, jesteśmy w stanie nadążyć, i szybciej, niż nadążają przepisy oraz polityka" - alarmuje główna autorka badania, prof. Thao Ha z Wydziału Psychologii ASU.
Problem jest o tyle poważny, że integracja sztucznej inteligencji z codziennym życiem nastolatków przybrała masowy charakter. Analiza danych Pew Research Center wskazuje, że aż 64 proc. amerykańskiej młodzieży aktywnie korzysta z interaktywnej AI. Z kolei raport Center for Democracy & Technology ujawnia, że 42 proc. nastolatków szuka u czatbotów pomocy w kwestiach rówieśniczych, a 19 proc. używa ich jako wsparcia w relacjach romantycznych - w tym na czatach w aplikacjach randkowych, co wcześniej omawialiśmy w GeekWeeku.
Uczestnicy badania otwarcie przyznają, że obecne mechanizmy weryfikacji wieku czy kontrole rodzicielskie są całkowicie nieskuteczne. Młodzi ludzie czują, że technologia stała się nieuniknionym elementem współczesnej rzeczywistości. "Naprawdę nie spodziewałam się, że tak wielu nastolatków ma te same obawy czy przemyślenia, jeśli chodzi o AI. Niemal wszyscy obawialiśmy się tego, jak AI zastępuje prawdziwy ludzki kontakt i jak ogranicza wiele z tych potrzeb, które mają ludzie, a których nie da się zastąpić komputerową sztuczną inteligencją" - tłumaczy Susana Ortega, maturzystka i współautorka publikacji.
Zobacz również:
Pułapka bezkonfliktowego dialogu i bolesne zderzenie z rzeczywistością
Okres dorastania to kluczowy czas na naukę regulacji emocji, rozwiązywania konfliktów i stawiania granic. Tradycyjnie umiejętności te zdobywało się poprzez pełne emocji, czasem trudne interakcje z ludźmi. Aplikacje, takie jak ChatGPT, Claude, Copilot, Gemini czy Grok, eliminują jednak ten niezbędny element oporu. Rozmowa z AI zawsze przebiega bezkonfliktowo i nie stanowi dla człowieka wyzwania. To niesie ze sobą poważne konsekwencje w obszarze rozwoju emocjonalnego. Badacze z ASU zdefiniowali dwa główne zagrożenia.
Pierwszym zagrożeniem jest tzw. przesunięcie relacyjne. Polega ono na zastępowaniu trudnych ludzkich rozmów interakcjami z maszyną. Nastolatki, zamiast np. zmierzyć się z niekomfortowymi przeprosinami rówieśnika po kłótni, uciekają po natychmiastową walidację do bota. Podobnie, zamiast napisać do kolegi z klasy w sprawie pracy domowej, wolą pracować w izolacji z aplikacją AI, tracąc codzienne okazje do budowania więzi.
Drugie niepokojące zjawisko autorzy określili jako nieadaptacyjne uczenie się relacji. Ponieważ algorytmy są zaprogramowane, by odpowiadać natychmiastowo i zawsze przyznawać rację użytkownikowi (choć nowsze modele robią to rzadziej niż jeszcze w 2025 r.), tworzą one iluzję idealnego, pozbawionego tarć i zgrzytów środowiska. Po "socjalizacji" w takich warunkach zderzenie z konfliktową rzeczywistością ludzkich interakcji może być bolesne. To trochę jak z osobami, którym przez lata nikt nie powiedział "nie" i nagle stają w obliczu odmowy.
"Sztuczna inteligencja jest tak zaprogramowana, by cię lubić, i wie, co powiedzieć, by zadowolić to, czym ją karmisz. Jeśli dostajesz pełną satysfakcję we wszystkim, nie masz doświadczenia w uczeniu się poprzez wyzwania lub przeszkody" - wyjaśnia Susana Ortega. Przenoszenie takich oczekiwań na realnych partnerów może skutkować lękiem społecznym i bezbronnością wobec odrzucenia.
Druga strona medalu. AI pomaga wykluczonej młodzieży
Mimo poważnego ryzyka psychologicznego naukowcy dostrzegają drugą stronę medalu. Dla grup wykluczonych - młodzieży z terenów wiejskich, osób z niepełnosprawnościami czy nastolatków LGBTQIA+ - sztuczna inteligencja bywa jedynym łatwo dostępnym źródłem informacji i wsparcia przy braku tradycyjnej opieki terapeutycznej. "AI jest tańsza od terapeuty, dzięki niej informacje są bardziej przystępne i dostępne od ręki dla tych, którzy mogliby nie szukać wsparcia" - powiedział badaczom z Arizona State University jeden z nastolatków.
Z powodu tych pozytywnych zastosowań AI autorzy badania nie postulują wprowadzania zakazów, które zresztą i tak mogłyby okazać się nieskuteczne. Apelują natomiast o zmianę architektury algorytmów. Narzędzia te powinny być projektowane tak, by zamiast dawać gotowe, bezkrytyczne odpowiedzi, stymulowały autorefleksję i ostatecznie odsyłały młodego człowieka do rozmowy z drugim człowiekiem.
Co dalej? Aby dogłębnie zbadać wpływ technologii na młode umysły, prof. Thao Ha kieruje obecnie szeroko zakrojonym, finansowanym przez National Institute of Mental Health badaniem. Przez 18 miesięcy zespół będzie analizował rzeczywiste, codzienne interakcje cyfrowe u 300 dorastających użytkowników i ich partnerów. Badanie to ma pomóc znaleźć odpowiedzi na pytanie, jak i kiedy technologia pomaga, a kiedy szkodzi zdrowiu psychicznemu młodzieży.
Źródła:
- Ha T., Figueroa J. M., Ramirez J., Ortega S., McGray T. L. How interactional AI may alter adolescent relational learning and mental health. The Lancet Child & Adolescent Health (2026). DOI: 10.1016/S2352-4642(26)00166-5
- Rojas J. How AI Substitutes Are Replacing Genuine Human Connection. Neuroscience News (2026).
