Tajemnicze olbrzymy. Naukowcy potwierdzają istnienie wymarłej gałęzi życia
Mierzyły nawet osiem metrów wysokości, wyrastały ponad pradawne bagna i przez dziesiątki milionów lat dominowały na lądach Ziemi, zanim pojawiły się pierwsze drzewa. To prototaksyty, czyli tajemnicze organizmy sprzed ponad 400 mln lat, które od ponad wieku spędzają sen z powiek paleontologów. Teraz, dzięki analizom prowadzonym przez naukowców z Uniwersytetu w Edynburgu i Narodowego Muzeum Szkocji, ich tajemnice wreszcie zaczynają się wyjaśniać.
Pierwsze skamieniałości prototaksytów odkryto w XIX wieku w Kanadzie, geolog John William Dawson uznał je wtedy za szczątki pradawnych drzew iglastych, stąd nazwa oznaczająca "pierwszy cis". Późniejsze badania sugerowały z kolei, że mogły to być gigantyczne grzyby, tworzące niegdyś ekosystem "grzybowych lasów".
Nowa gałąź ewolucji
Najnowsze analizy próbek z Rhynie Chert w Szkocji, jednego z najlepiej zachowanych ekosystemów lądowych ery dewońskiej, zawierającego skamieniałości roślinne i zwierzęce, podważają jednak tę teorię. Zespół kierowany przez dra Sandy'ego Hetheringtona i dra Corentina Lorona wykazał, że prototaksyty nie zawierały związków typowych dla grzybów, jak chityna, chitozan czy beta-glukan. Nie znaleziono też perylenu - biomarkera charakterystycznego dla grzybowych ścian komórkowych.
To życie, ale nie takie, jakie znamy dziś. Jego anatomia i skład chemiczny nie przypominają niczego spośród współczesnych organizmów
Zaginiony eksperyment natury
Jego zdaniem prototaksyty nie był grzybami, roślinami, porostami, ani żadnym znanym zwierzęciem - należały do zupełnie odrębnej, wymarłej linii eukariontów (organizmy zbudowane z komórek posiadających jądro komórkowe z chromosomami). Jak podkreśla Laura Cooper z Instytutu Nauk o Roślinach Molekularnych w Edynburgu, ich istnienie to dowód, że ewolucja "eksperymentowała" z różnymi formami złożonego życia, zanim powstały drzewa czy krzewy:
Prototaksyty reprezentują niezależną próbę natury w tworzeniu dużych organizmów wielokomórkowych - próbę, o której wiemy tylko dzięki wyjątkowo zachowanym skamieniałościom.
Choć prototaksyty żyły przez ok. 50 milionów lat, zniknęły z powierzchni Ziemi ok. 360 mln lat temu, ustępując miejsca prawdziwym roślinom naczyniowym. Naukowcy nie wiedzą, czy ich wymarcie było skutkiem konkurencji, czy zmian klimatycznych, ale jedno jest pewne - ten olbrzym nie pozostawił żadnych potomków.
Odkryte skamieniałości trafiły do Narodowego Muzeum Szkocji w Edynburgu, gdzie będzie można je obejrzeć w nowej ekspozycji. Jak podsumowuje reprezentujący tę instytucję dr Nick Fraser: "Prototaksyty pokazują, że historia życia na Ziemi to nie tylko łańcuch sukcesów, ale też niezliczone ślepe uliczki ewolucji".
