Zamki i pałace z mroczną historią. Fakty, które brzmią jak legenda

Na Opolszczyźnie, wśród starych drzew i mgieł snujących się nad stawem, stoi pałac w Kopicach. Jego historia jest wyjątkowo złożona. W 1859 roku Kopice trafiły w ręce hrabiego Hansa Ulricha Schaffgotscha - gest ten był wyrazem niezwykłej hojności wobec jego zaledwie siedemnastoletniej żony, Joanny Gryzik von Schomberg‑Godulla. Umowę kupna, zawartą 4 czerwca tego samego roku z hrabią Feodorem von Francken‑Sierstorpffem, opiewała na imponującą kwotę 450 tysięcy talarów.

Wtedy rozpoczął się czas wielkiej przemiany, zarówno w skali, jak i w charakterze rezydencji. W 1863 roku właściciele powierzyli przebudowę architektowi Karlowi Lüdeckemu. Pierwszy etap prac, prowadzony w latach 1863-1865, przyniósł powstanie północnej Sali Rycerskiej oraz strzelistej, południowej wieży, która szybko stała się jednym z najbardziej rozpoznawalnych akcentów pałacu.

Kolejne dekady dopisywały następne rozdziały tej architektonicznej opowieści. Około 1870 roku na mostku wjazdowym stanęła monumentalna figura św. Krzysztofa, w 1873 roku przy fosie wyrosła wieża północna, a w latach 1896-1897 dopełniono całość budową kaplicy pałacowej z elegancką wieżą‑dzwonnicą.

Do lutego 1945 roku Kopice pozostawały w rękach Schaffgotschów, a sama wojna - paradoksalnie - nie odcisnęła na rezydencji widocznych śladów zniszczeń. Dopiero po nadejściu Armii Czerwonej właściciele opuścili majątek i pozostawili wyposażenie, a później nadeszła fala grabieży: najpierw ze strony czerwonoarmistów, a później szabrowników. Źródła wspominają również, że w lutym i marcu 1945 roku pałac pełnił funkcję zaplecza wojskowego, częściowo szpitala i kwatery sztabowej.

W pierwszych latach powojennych próbowano tchnąć w to miejsce nowe, społeczne życie: organizowano kolonie, obozy harcerskie, potańcówki i bale sylwestrowe. W latach 1950-1956 część parteru służyła jako magazyn płodów rolnych miejscowego PGR‑u. Potem nadeszła faza, którą wiele dolnośląskich i opolskich rezydencji zna aż nazbyt dobrze: pożar w latach 50., utrata większości wnętrz, a następnie długie lata wandalizmu i systematycznego rozkradania detali. W latach 90. obiekt sprywatyzowano, lecz brak skutecznych zabezpieczeń tylko przyspieszył jego degradację.

Prawdziwy zwrot nastąpił dopiero w 2022 roku, kiedy pałac nabyli Mariola i Joachim Wiesiollek. Nowi właściciele wzmocnili stropy, ustabilizowali bryłę budynku i systematycznie zabezpieczają mury. Zwiedzanie pałacu jest możliwe, ale tylko w trybie kontrolowanym. Na co dzień teren jest ogrodzony i zamknięty, natomiast od marca 2025 roku przewodnik oprowadza turystów w wyznaczonych terminach, po wcześniejszej rezerwacji wejściówek. Cena wynosi 30 zł od osoby.

Pałac w Mokrzeszowie to monumentalna, neogotycka bryła z żółtej i czerwonej cegły, która powstała jako szpital i dom opieki Zakonu Kawalerów Maltańskich, ufundowany z zapisu barona von Jakoby‑Klösta. Budowę prowadzono w latach 1860-1880, a obiekt przez kolejne dekady funkcjonował jako lecznica i dom spokojnej starości. W czasie I wojny światowej mieścił się tu szpital dla pilotów, po 1918 roku - sanatorium, a od 1926 roku budynek przeszedł w ręce prywatne.

W 1938 roku w pałacu w Mokrzeszowie uruchomiono tzw. "Dom Matek" prowadzony przez Bund Deutscher Mädel - Związek Dziewcząt Niemieckich, młodzieżową organizację powiązaną z NSDAP. To właśnie ten epizod jest źródłem najtrwalszej i najbardziej mrocznej legendy związanej z tym miejscem.

Placówka była powiązana z programem Lebensborn, choć nie była jego główną, oficjalną siedzibą. Lebensborn, czyli system domów porodowych i ośrodków opiekuńczo‑adopcyjnych powstał w 1935 roku z inicjatywy Heinricha Himmlera, jednego z najważniejszych funkcjonariuszy III Rzeszy. Jego celem było wspieranie kobiet, które spełniały określone kryteria oraz zapewnienie opieki nad dziećmi uznawanymi za "wartościowe" z punktu widzenia nazistowskiej polityki demograficznej.

Po 1945 roku, do 1947, stacjonowała tu Armia Radziecka. Później pałac wielokrotnie zmieniał funkcję: działały tu szkoły rolniczo‑ogrodnicze, Wojewódzki Ośrodek Doskonalenia Rolniczego oraz Ośrodek Doskonalenia Kadr Administracji Państwowej. Wnętrza posłużyły także jako plan serialu "Gruby" z 1971 roku. W latach 90. obiekt kupiła niemiecka rodzina z zamiarem stworzenia luksusowego hotelu, lecz projekt porzucono. W drugiej dekadzie XXI wieku pałac wrócił do zasobów Skarbu Państwa i trafił pod zarząd starosty świdnickiego.

Zwiedzanie jest możliwe wyłącznie z zewnątrz - wejście do wnętrz jest zabronione, a obiekt nie funkcjonuje jako atrakcja turystyczna. W 2025 roku ruszyła procedura sprzedaży i działania zabezpieczające, obejmujące m.in. kosztowne prace przy dachu. Jesienią 2025 ogłoszono przetarg z ceną wywoławczą 3 210 900 zł i wadium 322 000 zł, z możliwością 50‑procentowej bonifikaty wynikającej z wpisu części obiektu do rejestru zabytków.

Na Kaszubach, w Łapalicach, z gęstego lasu wyłania się budowla, która już samą skalą narzuca ton opowieści. To nie romantyczna ruina po dawnych rodach, lecz materializacja prywatnej ambicji, która zderzyła się z rzeczywistością administracyjną. Inwestycję rozpoczęto w 1983 roku: snycerz i producent mebli Piotr Kazimierczak otrzymał pozwolenie na dom jednorodzinny z pracownią rzeźbiarską o powierzchni 170 m², a tak naprawdę zaczął wznosić obiekt liczący około 5 tysięcy metrów kwadratowych.

Na początku lat 90. prace zostały wstrzymane z powodów finansowych, a później budowla ugrzęzła w długim, formalnym zawieszeniu. W 2006 roku wydano nakaz rozbiórki, a w 2013 roku wstrzymano możliwość prowadzenia dalszych prac i od tego czasu obiekt pozostaje w stanie surowym. 10 lat później, we wrześniu 2023 roku Rada Miejska w Kartuzach uchwaliła miejscowy plan zagospodarowania obejmujący teren zamku, otwierając drogę do jego legalizacji i ewentualnego dokończenia inwestycji. Jednak według doniesień z 8 października 2025 roku, mimo upływu dwóch lat od uchwały, w terenie niewiele się zmieniło, a urząd długo nie otrzymywał od właściciela żadnych konkretnych aktualizacji poza sygnałami o korektach projektu.

Obiekt można oglądać wyłącznie z zewnątrz, a wejście za ogrodzenie wymaga zgody właściciela. Komenda Wojewódzka Policji w Gdańsku wydała komunikat wprost zakazujący wchodzenia na teren budowy, poruszania się dojazdem i zatrzymywania przy bramie. Interwencje kończą się mandatami, a w niektórych przypadkach wnioskami do sądu. Pod koniec 2021 roku doszło tu do poważnego wypadku, gdy dwóch piętnastolatków spadło do szybu windy z wysokości około siedmiu metrów i trafiło do szpitala w ciężkim stanie. W 2025 roku policja notowała mniej interwencji, jednak nielegalne próby wejścia nadal się zdarzają.

Internet szybko ochrzcił tę budowlę "polskim Hogwartem", a w lokalnych rozmowach pojawiały się nawet pomysły stworzenia atrakcji inspirowanej światem Harry'ego Pottera. Popkulturowa etykieta zrobiła swoje: zamek stał się ikoną, miejscem przyciągającym fotografów, operatorów dronów i weekendowych poszukiwaczy wrażeń. Niedokończony, niedostępny do zwiedzania, a jednak stale obecny w zbiorowej wyobraźni - jakby sama jego nieukończona forma nadawała mu jeszcze większą siłę przyciągania.

Na skarpie nad doliną od siedmiu stuleci wznosi się Zamek Oppersdorffów, który wyrósł z logiki pogranicza: miał chronić, imponować i przypominać, kto tu sprawuje władzę. Pierwsze mury pojawiły się na przełomie XIII i XIV wieku. Długo pozostawały w rękach książąt opolskich, aż do 1532 roku. Potem nastąpił epizod rodu Zedlitzów, a w 1561 roku rozpoczął się rozdział Oppersdorffów - konsekwentny, ambitny, architektonicznie śmiały.

W latach 1561-1571 powstał trójskrzydłowy korpus zamku górnego z kaplicą. Między 1584 a 1606 rokiem dobudowano narożne wieże, a po 1606 roku w miejscu przedzamcza wyrosła dolna część kompleksu z reprezentacyjną bramą i zapleczem gospodarczym. Manierystyczno-barokowa rezydencja stała się znakiem statusu i politycznej stabilności rodu.

Historia nie omijała tych murów. W 1655 roku, podczas potopu szwedzkiego, przez około dziesięć tygodni przebywał tu król Jan Kazimierz z dworem. Jesienią 1806 roku zamek przyjął Ludwiga van Beethovena. Według przekazów kompozytor miał pracować tutaj nas IV Symfonią B-dur op. 60 i zadedykować ją hrabiemu Franzowi von Oppersdorffowi.

XIX wiek przyniósł stopniowe unowocześnianie majątku, ale też powolne odchodzenie od funkcji obronnych na rzecz reprezentacyjnych i administracyjnych. W czasie wojen napoleońskich obiekt nie ucierpiał, a w kolejnych dekadach pełnił rolę siedziby ziemiańskiej, w której koncentrowało się życie gospodarcze i towarzyskie okolicznych dóbr. Pod koniec XIX i na początku XX wieku prowadzono prace remontowe i porządkujące, w celu dostosowania zamku do nowych standardów użytkowych, lecz bez radykalnych ingerencji w jego historyczną formę.

Dopiero po I wojnie światowej, w 1922 roku, rezydencja przeszła w ręce państwa pruskiego, co zamknęło wielowiekowy rozdział Oppersdorffów w Głogówku. Po 1945 roku obiekt znacjonalizowano, a w kolejnych dekadach wykorzystywano go jako przestrzeń szkolną, magazynową i biurową.

W 1992 roku Gmina przejęła zamek, a w 2005 roku sprzedała go prywatnemu inwestorowi, by po sporach odzyskać obiekt w 2013. W 2025 roku lokalne media relacjonowały plan sprzedaży obiektu zabezpieczony gwarancją gruntownego remontu i zgodą konserwatora. I właśnie tu pojawił się ciekawy wątek: burmistrz Piotr Bujak skierował w styczniu 2025 roku ofertę zakupu do Elona Muska. W lipcu 2025 Radio Opole informowało, że odpowiedź nie nadeszła, za to trwają realne rozmowy z inwestorami, w tym z grupą kapitałową powiązaną ze spółką Sunex z Raciborza. Wśród koncepcji pojawiło się centrum kongresowe nawiązujące do beethovenowskiej tradycji miejsca.

Turyści moją zwiedzać jedynie część określaną jako zamek dolny, która pełni funkcje muzealne i wystawiennicze. Sala Beethovena stanowi punkt ciężkości ekspozycji. Można również wejść na basztę, spojrzeć na panoramę miasteczka i zrozumieć topografię dawnej władzy. O zamku w Głogówku krążą ciekawe, lokalne legendy. Mówi się o Białej Damie pojawiającej się nocą w korytarzach oraz o strażniku skarbu widywanym podczas pełni.