Księżycowy Ryż, czyli roślina idealna do uprawy w kosmosie
Podróże na Księżyc czy Marsa to nie tylko wyzwanie technologiczne i logistyczne, ale i… kulinarne. Choć na stacjach kosmicznych astronauci jedzą dziś głównie pakowane porcje liofilizowanych posiłków, takie rozwiązanie jest mało praktyczne podczas wielomiesięcznych, a nawet wieloletnich misji. Problemem jest nie tylko miejsce potrzebne na zapasy, ale też zdrowie załogi, która bez świeżych witamin i antyoksydantów zaczyna gorzej funkcjonować.
Rozwiązaniem może być uprawa roślin w przestrzeni kosmicznej i właśnie tym zajmują się naukowcy z Włoch, którzy w ramach projektu Moon-Rice pracują nad superkarłowatym ryżem. To wspólna inicjatywa Włoskiej Agencji Kosmicznej (ASI) oraz trzech włoskich uniwersytetów: w Mediolanie, Rzymie i Neapolu. Celem jest stworzenie odmiany ryżu, która nie tylko zmieści się w ciasnych modułach kosmicznych, lecz także będzie bogata w składniki odżywcze i odporna na trudne warunki, zarówno w kosmosie, jak i na Ziemi.
Nawet istniejące już karłowate odmiany ryżu są zbyt wysokie do upraw w bazach księżycowych czy marsjańskich. A w kosmosie roślina musi być nie tylko mała, ale i wydajna
Nie wystarczy, by był mały. Musi być wydajny
Problem w tym, że zmniejszanie roślin nie jest proste. Klasyczne odmiany karłowate powstają zwykle poprzez manipulację hormonem roślinnym o nazwie giberelina. To faktycznie ogranicza wzrost rośliny, ale równocześnie może utrudniać kiełkowanie nasion i ograniczać plon, a w kosmosie byłby to poważny kłopot. I choć projekt Moon-Rice jest dopiero na początku drogi (trwa zaledwie 9 miesięcy z przewidzianych czterech lat), już przynosi obiecujące efekty.
Ryż o wysokości zaledwie 10 cm
Zespół z Uniwersytetu Mediolańskiego wyizolował mutanty ryżu, które wyrastają jedynie do 10 cm wysokości. To bardzo mało, ponieważ zwykłe ryż osiąga wysokość nawet 100 cm. Z kolei naukowcy z Uniwersytetu Rzymskiego Sapienza pracują nad genami, które pozwolą uzyskać najlepszą architekturę rośliny, by przy minimalnych rozmiarach dawała maksymalne plony. A to nie wszystko, bo w kosmosie trudno liczyć na produkcję mięsa, dlatego badacze chcą wzbogacić ryż w białko, zwiększając stosunek zarodka (bogatego w białka) do skrobi w ziarnie.
Dr Marta Del Bianco, która zajmuje się badaniem, jak superkarłowaty ryż poradzi sobie w stanie mikrograwitacji, tłumaczy zaś, w jaki sposób testują ryż w warunkach ziemskich: "Na Ziemi symulujemy mikrograwitację, obracając roślinę w sposób ciągły, aby była równomiernie "ciągnięta" przez grawitację ze wszystkich stron. W ten sposób roślina traci orientację, nie wie, gdzie jest góra, a gdzie dół". Na razie nie ma mowy o testach w kosmosie, bo prowadzenie doświadczeń w prawdziwej mikrograwitacji jest bardzo kosztowne i skomplikowane.
Choć Moon-Rice powstał z myślą o kosmosie, jego efekty mogą być zbawienne również na Ziemi. Roślina przystosowana do ekstremalnych warunków kosmicznych może sprawdzić się w trudnych środowiskach, jak Arktyka, pustynie czy ograniczone przestrzenie miejskie. Naukowcy podkreślają, że prace nad odpornymi odmianami roślin mogą w przyszłości wspierać walkę z głodem i zmieniającym się klimatem.
