Zmarł noblista Chen Ning Yang. Jego teoria zmieniła współczesną naukę
W Pekinie w wieku 103 lat zmarł Chen Ning Yang, jeden z najwybitniejszych fizyków XX wieku, laureat Nagrody Nobla i współtwórca fundamentalnych teorii, które na zawsze odmieniły sposób, w jaki rozumiemy prawa rządzące światem cząstek elementarnych.
Chen Ning Yang urodził się 1 października 1922 roku w Hefei w chińskiej prowincji Anhui. Był synem matematyka, profesora Uniwersytetu Tsinghua i już od najmłodszych lat dorastał w atmosferze nauki. Studia ukończył w czasie wojny chińsko-japońskiej, a w 1945 roku otrzymał prestiżowe stypendium Boxer Indemnity, które pozwoliło mu wyjechać do Stanów Zjednoczonych. Na Uniwersytecie Chicagowskim zdobył doktorat pod kierunkiem Edwarda Tellera, współpracując również z legendarnym Enrico Fermim.
Nobel w wieku zaledwie 35 lat
W 1957 roku, w wieku zaledwie 35 lat, wspólnie z Tsung-Dao Lee otrzymał Nagrodę Nobla w dziedzinie fizyki za przełomowe odkrycie łamania symetrii parzystości w oddziaływaniach słabych. Ich praca obaliła jedno z najbardziej fundamentalnych przekonań fizyki, że prawa natury są identyczne w swoim "lustrzanym odbiciu". Eksperymentalne potwierdzenie tej teorii otworzyło zupełnie nowy rozdział w badaniach nad cząstkami elementarnymi.
Stworzył podstawy współczesnej nauki
Zasłynął również jako współtwórca teorii znanej jako pole Yanga-Millsa, stworzonej w 1953 roku wraz z Robertem Millsem. To właśnie ta koncepcja stała się kamieniem węgielnym współczesnej fizyki teoretycznej, na niej opiera się cała struktura modelu standardowego opisującego oddziaływania między cząstkami elementarnymi. Współcześni fizycy określają ją mianem "matematycznego szkicu rzeczywistości subatomowej".
Jego dorobek obejmuje także fundamentalne prace z zakresu mechaniki statystycznej, teorii materii skondensowanej i topologii w fizyce. Wspólnie z kolegami po fachu opracował m.in. równanie Yang-Baxtera, kluczowe dla teorii układów całkowalnych oraz wprowadził pojęcie długozasięgowego porządku pozadiagonalnego (ODLRO), które zrewolucjonizowało rozumienie nadprzewodnictwa i kondensatu Bosego-Einsteina.
Po latach pracy w Stanach Zjednoczonych, na Uniwersytecie Chicagowskim, w Instytucie Studiów Zaawansowanych w Princeton oraz na Uniwersytecie Stony Brook, Yang powrócił do Chin w latach 70., by pomóc w odbudowie chińskiego środowiska naukowego. Został honorowym dyrektorem Uniwersytetu Tsinghua i założycielem Instytutu Fizyki Teoretycznej, który dziś nosi jego imię. W 2015 roku oficjalnie zrzekł się obywatelstwa amerykańskiego i do końca życia mieszkał w Pekinie.
Chen Ning Yang odszedł 18 października 2025 roku, pozostawiając po sobie dziedzictwo, które trudno przecenić - jego idee wciąż stanowią fundament współczesnej fizyki teoretycznej, a jego nazwisko na stałe zapisało się w historii obok innych wielkich umysłów.
