10 tys. zł kary za wodomierz. Kto musi wymienić licznik?

W całej Polsce trwa obowiązkowa wymiana wodomierzy. Została ona zatwierdzona przez polski parlament poprzez nowelizację ustawy Prawo energetyczne z 20 kwietnia 2021 r. Właściciele lub zarządcy budynków wielolokalowych mają zastąpić (jeśli były zamontowane wcześniej) ciepłomierze, podzielniki kosztów ogrzewania oraz wodomierze do pomiaru ciepłej wody użytkowej (CWU) urządzeniami posiadającymi funkcję zdalnego odczytu. Ostateczny termin na spełnienie tego obowiązku upływa 1 stycznia 2027 r.

Wodomierze podlegają naturalnemu zużyciu. W instalacjach wodnych krążą mikroosady, drobiny piasku i kamień, które stopniowo obciążają wirnik i elementy pomiarowe. Producenci w raportach technicznych wskazują, że po kilku latach pracy mogą pojawiać się odchylenia, które w skali pojedynczego mieszkania są niemal niezauważalne, lecz w skali całego budynku potrafią zaburzyć bilans o kilka procent. To wystarczy, by różnice między sumą wskazań lokatorskich a wodomierzem głównym zaczęły rosnąć, a mieszkańcy zaczęli płacić za tzw. różnicówkę.

Wodomierze używane do rozliczeń podlegają prawnej kontroli metrologicznej muszą mieć ważne oznaczenia potwierdzające dopuszczenie do rozliczeń (cecha legalizacji albo oznaczenia oceny zgodności). Główny Urząd Miar przypomina, że okres ważności legalizacji/termin zgłoszenia do legalizacji ponownej dla wodomierzy wynosi 5 lat.

Wiele wodomierzy ma oznaczenie oceny zgodności w formie "M" + dwie cyfry roku (np. M21). GUM wskazuje, że w takim przypadku termin zgłoszenia do ponownej legalizacji ponownej liczy się od 1 grudnia roku oznaczenia. Oznacza to, że ważność wodomierzy z oznaczeniem M21 upływa końcówce 2026 r. Zasada pięciu lat dotyczy również najnowszych wodomierzy radiowych. Urządzenia zdalnego odczytu, choć technologicznie zaawansowane, nie są zwolnione z obowiązku legalizacji.

Nowe wymagania mają uporządkować sposób rozliczania kosztów w budynkach wielolokalowych: urządzenia z funkcją zdalnego odczytu mają wspierać rzetelniejsze rozliczenia i umożliwiać częstszy dostęp do danych o zużyciu, bez konieczności fizycznego wchodzenia do lokali. Warto też pamiętać o drugim obowiązku, o którym rzadziej się mówi: właściciel/zarządca ma dostarczać nieodpłatnie informację roczną o rozliczeniach, a gdy rozliczenie odbywa się na podstawie wskazań urządzeń z funkcją zdalnego odczytu, ma też umożliwiać raz w miesiącu uzyskanie informacji o zużyciu.

Modele ze zdalnym odczytem pozwalają wykrywać wycieki, błędy instalacyjne i anomalie w czasie rzeczywistym, co znacząco ogranicza straty. Nowe wodomierze oferują większą precyzję, a ich systemy alarmowe pozwalają wykrywać wycieki nawet na poziomie mikrolitrów.

Nowelizacja ustawy o efektywności energetycznej nałożyła na właścicieli i zarządców budynków obowiązek montażu wodomierzy i ciepłomierzy ze zdalnym odczytem najpóźniej do 1 stycznia 2027 r. Spóźnialskim, którzy nie spełnią obowiązku w wyznaczonym terminie grozi grzywna wynosząca 10 tys. zł.

Jeśli wodomierz utraci ważną legalizację lub nie spełnia wymogów zdalnego odczytu, rozliczenie zużycia wody przestaje być zgodne z prawem. Administrator budynku ma obowiązek przywrócić prawidłowy stan techniczny instalacji, a gdy ignoruje ten obowiązek i dopuści do uporczywych naruszeń, naraża się na sankcję finansową.

Kary są nakładane rzadko, ponieważ większość wspólnot i spółdzielni prowadzi wymiany etapami, finansując je z funduszu remontowego. Koszt jednego wodomierza wynosi przeciętnie 250-350 zł, a mieszkańcy nie otrzymują indywidualnych faktur. Wymiana odbywa się pionami instalacyjnymi, co pozwala uniknąć chaosu i rozbieżności w rozliczeniach. Warto jednak pamiętać, że odpowiedzialność prawna spoczywa zawsze na właścicielu lub zarządcy budynku wielolokalowego, a nie na pojedynczym lokatorze. To on musi dopilnować terminów i zgodności urządzeń z przepisami.

Istnieje jednak wyjątek, o którym mówi rozporządzenie Ministra Klimatu i Środowiska z grudnia 2021 r. Budynki, w których montaż urządzeń zdalnego odczytu byłby technicznie niewykonalny lub ekonomicznie nieuzasadniony, mogą zostać zwolnione z obowiązku. Takie przypadki są rzadkie, ale procedura przewiduje szczegółową ocenę techniczną instalacji.

Najprostszą metodą uniknięcia sankcji jest działanie z wyprzedzeniem: kontakt ze spółdzielnią, sprawdzenie harmonogramu wymian i zgłoszenie przestarzałych liczników. Monterzy pracują według planów, a im szybciej właściciel zgłosi potrzebę wymiany, tym mniejsze ryzyko, że 2027 rok przyniesie nieprzyjemną korespondencję z organu nadzorczego.

Nowe liczniki montowane po wejściu w życie ustawy muszą być wyposażone w moduł radiowy lub inny system komunikacji zdalnej. Nawet wodomierze działające poprawnie, zamontowane kilka lat temu, trafią do wymiany z powodu wymogu technologicznego, a nie awarii. W budynkach wielolokalowych proces przebiega według harmonogramów ustalanych przez zarządców: wymienia się całe piony instalacyjne lub klatki schodowe, aby uniknąć różnic w rozliczeniach. Monterzy pojawiają się w mieszkaniach na kilka minut, demontują stary licznik i instalują nowy model z nadajnikiem radiowym, który automatycznie przesyła dane do systemu rozliczeniowego.

Zmiany dotyczą bloków spółdzielczych, wspólnot mieszkaniowych i kamienic zarządzanych przez administratorów. To właśnie w takich budynkach rozliczenie kosztów ciepłej wody i ogrzewania odbywa się między mieszkańcami, dlatego każdy lokal musi posiadać własny, aktualny licznik.

Datę ważności licznika można sprawdzić bez demontażu urządzenia. Informacja znajduje się na naklejce legalizacyjnej, na obudowie wodomierza lub w dokumentacji instalacji budynku. Najczęściej widoczny jest rok oraz znak legalizacji Głównego Urzędu Miar. Przykład jest prosty: wodomierz oznaczony rokiem 2021 (M21) zachowuje ważność do końca 2026 roku. Po tym czasie wymaga wymiany lub ponownej legalizacji, niezależnie od tego, czy działa poprawnie. Warto sprawdzić oznaczenia już teraz, ponieważ w wielu miastach harmonogramy wymian są napięte, a monterzy pracują według kolejności zgłoszeń.