Pradziejowa dieta Kujaw. Co jedli ludzie od neolitu po epokę brązu?
Archeolodzy i naukowcy przebadali szczątki 60 osób, które zamieszkiwały tereny współczesnej północno-środkowej Polski w okresie od neolitu do epoki brązu, rekonstruując ich dietę na podstawie nowoczesnych analiz naukowych. Wyniki badań wykazały, że sposoby żywienia oraz dostęp do składników odżywczych różniły się znacznie pomiędzy badanymi grupami, a także podlegały zmianom na przestrzeni lat. Odkrycia pokazały również, że dieta mogła być elementem tożsamości kulturowej i wiązała się z pojawianiem się społecznych nierówności.
Jak odżywiali się ludzie w epoce kamienia i brązu na terenie dzisiejszych Kujaw?
Międzynarodowy zespół archeologów i naukowców zrekonstruował dietę prehistorycznych społeczności zamieszkujących północno-środkowe tereny dzisiejszej Polski od neolitu aż po epokę brązu. Analiza szczątków ludzkich pokazała nie tylko, co jedli dawni mieszkańcy tych ziem, ale także w jaki sposób przystosowywali się do zmian środowiskowych i społecznych na przestrzeni tysięcy lat.
Badania objęły szczątki 60 osób żyjących między około 4100 a 1230 rokiem p.n.e. Ten długi okres obejmuje ważne momenty w dziejach Europy Środkowej, takie jak pojawienie się ludności o pochodzeniu stepowym oraz rozpowszechnienie uprawy prosa. Ponieważ ślady archeologiczne z tego regionu często są słabo zachowane, tradycyjne metody badań dostarczały jedynie fragmentarycznych informacji o życiu dawnych społeczności.
Specjaliści wykorzystali nowoczesne techniki naukowe, aby uzyskać pełniejszy obraz. Były to m.in. datowanie radiowęglowe, analiza dawnego DNA oraz badania izotopów węgla i azotu w kościach. To właśnie dzięki temu możliwe było odtworzenie diety, sposobów gospodarowania oraz pewnych aspektów organizacji społecznej danych populacji.
Ludzie zaczęli migrować z lasów na otwarte tereny
Jednym z ciekawszych odkryć okazały się zwyczaje ludności kultury ceramiki sznurowej, która pojawiła się na tych terenach około 2800 roku p.n.e. Wbrew wcześniejszym przypuszczeniom grupy te nie korzystały głównie z otwartych terenów rolnych. Zamiast tego pasły zwierzęta w lasach i wilgotnych dolinach rzecznych. Dopiero po kilku stuleciach ich dieta zaczęła przypominać sposób odżywiania się lokalnych społeczności rolniczych.
Badania pokazały także, że wprowadzenie prosa nie przebiegało wszędzie jednakowo. Około 1200 roku p.n.e. część społeczności zaczęła intensywnie wykorzystywać tę roślinę, podczas gdy inne grupy niemal w ogóle jej nie spożywały. Różnice w diecie wiązały się również z odmiennymi zwyczajami pogrzebowymi, co sugeruje, że wybory żywieniowe mogły być elementem tożsamości kulturowej.
Pojawiły się pierwsze oznaki kształtowania hierarchii
Analiza izotopów wskazała ponadto na pojawiające się nierówności społeczne. Niektóre osoby miały większy dostęp do białka zwierzęcego niż inne - może to świadczyć o kształtowaniu się wczesnych hierarchii społecznych, mimo że w grobach nie znajdowano wielu przedmiotów mogących wskazywać na różnice statusu.
Naukowcy dowiedli, że społeczności zamieszkujące tereny dzisiejszych Kujaw rozwijały własne sposoby przystosowania się do zmieniających się warunków, a nie tylko przejmowały wzorce z kulturowych centrów Europy Środkowej.
Badania zostały opublikowanie w czasopiśmie Royal Society Open Science.
