Lasy tundrowe Alaski płoną częściej niż przez ostatnie 3000 lat. Odkryli przyczynę

Naukowcy ze Stanów Zjednoczonych, Niemiec, Polski (prof. dr hab. Mariusz Gałka z Katedry Biogeografii, Paleoekologii i Ochrony Przyrody na Wydziale Biologii i Ochrony Środowiska Uniwersytetu Łódzkiego), Rumunii i Wielkiej Brytanii postanowili zbadać historię pożarów lasów na Alasce. Chodzi konkretnie o lasy tundrowe, charakterystyczne dla tego regionu. Pożary w tym ekosystemie są dość rzadkie, jako że występuje tam niska temperatura, tereny są podmokłe, a biomasa jest ograniczona. W ostatnim stuleciu lasy te jednak wysychały, co wiąże się z ociepleniem klimatu, przez co płonęły częściej, a zniszczenia były bardziej rozległe.

Aby lepiej zrozumieć ten fenomen, wliczając w to zależności między ogniem, wilgocią i roślinnością, badacze dokonali historycznej rekonstrukcji. Wykorzystali oni dane węglowe, wegetacyjne i hydrologiczne, łącząc je z satelitarnymi zbiorami danych o pożarach, obejmującymi torfowiska z północnej części arktycznej Alaski. Zespół pobrał próbki z głębokości pół metra w sumie z 9 obszarów, wliczając w to Góry Brooksa i okolic Dalton Highway między Franklin Bluffs i Toolik Lake. Warstwy torfowiska skrywały węgiel, pyłek kwiatowy, mikroby i fragmenty martwych roślin.

Zespół naukowców zbadał ilość tych materiałów, a także przeprowadził datowanie radiowęglowe i ołowiowe, aby ustalić ich wiek. Dzięki temu udało się poznać historię wcześniejszych pożarów lasów i panujących wówczas warunków, jeśli chodzi o wilgotność i roślinność. Różnice okazały się znaczące.

Wykopane warstwy torfowiska wykazały dość umiarkowane pożary w okresie od 3000 do 1000 lat temu, po czym nastąpił lekki wzrost tej aktywności w okolicach 1000-1200 roku n.e., a następnie znów jej spadek. Ten stan utrzymywał się do około 1900 roku, zaś największe natężenie pożarów lasów przypadło na okres od 1950 do 2015 roku. Te nowe dane są porażające. "Aktywność ogniowa przekroczyła wszystkie poziomy obserwowane w poprzedzających [ten okres] trzech tysiącleciach" - odnotowują autorzy badania.

Dlaczego lasy płoną częściej niż przez ostatnie tysiące lat - nawet w tak ekstremalnych warunkach, jak arktyczna część Alaski? Eksperci wskazują, że zaczęło dochodzić do rozmarzania wiecznej zmarzliny, a także powiązanym z nimi pogłębianiem się wód gruntowych i wysychaniem torfowisk. W tundrze zagęściły się też drzewa, a także łatwopalne krzewy z rodziny Ericaceae (wrzosowatych).

"Te zmiany w roślinności zwiększyły dostępność paliwa i łatwopalność, ostatecznie prowadząc do niedawnego wzrostu aktywności pożarów lasów, pokazując rosnącą podatność ekosystemów arktycznej tundry na ogień" - alarmują eksperci. Ich badanie wykazało szczególne nasilenie pożarów w drugiej połowie XX wieku, wliczając w to lata 60., 90., 2000 i 2010, gdy pożary stały się regularne.

Co dalej? Eksperci uważają, że tego typu multidyscyplinarne badania, dokumentujące historię zależności między wilgotnością, roślinnością i ogniem, wliczając w to badania dynamiki pożarów, nie tylko dostarczają "kluczowego kontekstu dla oceny ostatnich zmian", ale również mogą pomóc w szacowaniu ryzyka pożarów oraz zostać uwzględnione w strategiach łagodzenia zmian klimatu.

Źródło: Feurdean, A., Fulweber, R., Diaconu, A.-C., Swindles, G. T., and Gałka, M.: Fire activity in the northern Arctic tundra now exceeds late Holocene levels, driven by increasing dryness and shrub expansion, Biogeosciences, 22, 6651-6667, https://doi.org/10.5194/bg-22-6651-2025, 2025.

***

Bądź na bieżąco i zostań jednym z 87 tys. obserwujących nasz fanpage - polub Geekweek na Facebooku i komentuj tam nasze artykuły!