Pierwszy raz od 40 lat ocean bez życiodajnego zjawiska. Naukowcy alarmują
Po raz pierwszy od co najmniej 40 lat w Zatoce Panamskiej nie wystąpiło zjawisko, które co roku wynosi na powierzchnię chłodne i bogate w składniki odżywcze wody głębinowe. Naukowcy wskazują na osłabienie wiatrów i ostrzegają, że klimat może w krótkim czasie rozregulować mechanizmy podtrzymujące życie w oceanach.
W Panamie wydarzyło się coś, czego naukowcy nie notowali od co najmniej czterech dekad. Wody głębinowe, które co roku podczas pory suchej unoszą się ku powierzchni w Zatoce Panamskiej, tym razem nie wypłynęły. Zjawisko znane jako upwelling, naturalny proces unoszenia chłodnych i bogatych w składniki odżywcze mas wody, w 2025 roku nie wystąpiło. To pierwszy taki przypadek od rozpoczęcia systematycznych badań nad tym regionem przez Smithsonian Tropical Research Institute (STRI).
Od grudnia do kwietnia pasaty generują w Zatoce Panamskiej charakterystyczny ruch wód. Dzięki niemu wody powierzchniowe stają się chłodniejsze, a ich skład chemiczny ulega wzbogaceniu.
Upwelling daje życie rybołówstwu, stabilizuje rafy koralowe i sprawia, że turystyczne plaże Pacyfiku są w tym okresie bardziej orzeźwiające. Dla lokalnych społeczności to nie tylko ciekawostka oceanograficzna, ale fundament gospodarki i przyrody. Tym razem jednak chłodny nurt nie pojawił się, a morze pozostało ciepłe i uboższe w składniki odżywcze.
Klimat rozregulował mechanizm natury
Badacze STRI wykazali, że przyczyną zaburzenia była osłabiona cyrkulacja pasatów. To wystarczyło, by mechanizm działający przez tysiące lat nagle się zatrzymał. W konsekwencji nie zanotowano typowych spadków temperatury wody ani zwiększonej produkcji biologicznej w Zatoce Panamskiej. Publikacja w prestiżowym czasopiśmie PNAS podkreśla, że zmiana klimatu potrafi w krótkim czasie zburzyć procesy fundamentalne dla ekosystemów i ludzi, którzy z nich korzystają.
Naukowcy zaznaczają jednak, że potrzeba więcej badań, by dokładnie zrozumieć to zjawisko. Czy było jednorazową anomalią, czy początkiem pewnego nowego trendu? Poważne skutki odczuje w pierwszej kolejności rybołówstwo, bo sezonowe odrodzenie życia w Zatoce Panamskiej jest podstawą tradycyjnych połowów.
Tropikalne wody pod szczególną obserwacją
Odkrycie pokazuje, jak wrażliwe są systemy upwellingu w strefie tropikalnej. Mimo ogromnego znaczenia ekologicznego i społeczno-ekonomicznego, są one wciąż słabo monitorowane. Naukowcy apelują o wzmocnienie systemów obserwacji i prognozowania klimatu w tropikach, bo tylko one mogą w porę ostrzec przed nadchodzącymi zakłóceniami.
Opisany przypadek to także pierwszy duży efekt współpracy Instytutu Tropikalnego Smithsonian z jednostką badawczą S/Y Eugen Seibold należącą do Instytutu Maxa Plancka.
Źródło: Smithsonian Tropical Research Institute
Publikacja: O'Dea, Aaron, Unprecedented suppression of Panama's Pacific upwelling in 2025, Proceedings of the National Academy of Sciences (2025). DOI: 10.1073/pnas.2512056122. doi.org/10.1073/pnas.2512056122
