Pilnie strzeżona tajemnica. Formułę WD-40 zna niewielu

Istnieją dziesiątki produktów rozpoznawalnych w niemal wszystkich zakątkach świata i używanych przez miliardy ludzi, którzy jednak nie mają pojęcia, z czego są one zrobione. Tajemne receptury mają m.in. produkty spożywcze, takie jak Coca-Cola, Pepsi, Dr Pepper, mieszanka przypraw KFC, sos do Big Maca czy likier Chartreuse, a także produkty przemysłowe i użytkowe jak mieszanka gumowa opon Michelin, szkło Gorilla Glass, atramenty do banknotów czy powłoka Vantablack.

Wiele z nich doczekało się setek podróbek i zamienników, a niektóre nawet bywają cenione wyżej niż oryginały. Część zbliża się nawet do oryginalnego smaku lub właściwości, lecz z uwagi na zazwyczaj skomplikowany proces technologiczny te pierwowzory są bardzo trudne do odtworzenia jeden do jednego. Do produktów tych zalicza się słynny WD-40.

Smar w sprayu, środek wypierający wodę, lubrykant i narzędzie do zadań specjalnych ma oczywiście wiele alternatyw, ale ze względu na swoje wszechstronne zastosowanie i wysoką skuteczność WD-40 prawdopodobnie nie ma sobie równych. Chyba żaden inny środek nie okaże się tak pomocny przy odkręcaniu śrub, usuwaniu gum do żucia przyklejonych do pancerzy żółwi czy wyciąganiu węża boa z silnika samochodu. Gdyby istniał w średniowieczu, pewnie nawet zająłby ważne miejsce w legendzie o królu Arturze i pomógłby wyciągnąć miecz uwięziony w skale. Preparat powstał jednak dopiero w 1953 roku.

Co to znaczy WD-40? Jest to skrótowiec od "Water Displacement, 40th formula", czyli "Wyparcie Wody, wzór 40". Oznacza to, że finalny produkt uzyskano za 40. podejściem.

WD-40 to praktycznie obowiązkowy element wyposażenia każdego warsztatu, skrzynki majsterkowicza, a nawet wielu zwykłych gospodarstw domowych. Pod względem wielozadaniowości i skuteczności rozwiązywania problemów rywalizować z nim może chyba tylko power tape (duct tape), czyli słynna szara taśma klejąca z tkaniny, używana do napraw awaryjnych nawet w kosmosie. Co dokładnie kryje się w niebiesko-żółto-czerwonej puszce?

Zawartość opakowania WD-40 jest wiedzą tajemną, wręcz ezoteryczną. Nie ma w tym krzty przesady. Recepturę słynnego lubrykantu zna wąskie grono osób, które żartobliwie można nazwać elitarnym klubem lub tajnym stowarzyszeniem, do którego dostęp jest niebywałym przywilejem. "Szczerze mówiąc, dostanie się tam jest jak dostanie się do Fort Knox" - porównuje Steve Brass, CEO WD-40 Company, który dopiero niedawno dostąpił tego zaszczytu. Wcześniej przepracował w firmie 30 lat, żyjąc w błogiej nieświadomości jak reszta świata.

Skład preparatu jest tajemnicą handlową i nigdy nie został opatentowany. Formuła jest zapisana odręcznie na kartce i pilnie strzeżona w skrytce, znajdującej się w nieujawnionej siedzibie Bank of America gdzieś w San Diego. Sejf bankowy opuściła tylko trzykrotnie w ciągu ostatnich trzech dekad. Raz odbyło się to z wielką pompą. W 2018 r. amerykańskie przedsiębiorstwo świętowało 50-lecie na giełdzie Nasdaq, a ówczesny CEO Garry Ridge przejechał się po Times Square z pancerzem na ciele i teczką z formułą, przykutą kajdankiem do ręki. Następnie pojazd opancerzony przetransportował ich z jednego skarbca bankowego do innego.

Ostatnim razem do skrytki zajrzeli Steve Brass i dyrektor finansowa Sara Hyzer podczas podpisywania dokumentów w banku latem 2024 r. Oboje musieli podpisać dokumenty o zachowaniu poufności i skorzystać z klucza, który posiada tylko główny prawnik przedsiębiorstwa. Wizyta trwała zaledwie kilka minut i nikt z oglądających formułę nie miał pojęcia, na co patrzy. "Nie jestem naukowczynią, więc nie jestem w stanie przywołać tego, co tam było. Jedyną rzeczą z notatnika, którą pamiętam, to napis 'Nie palić'" - wspomina Hyzer.

Większość pracowników WD-40 Company nie zna i nigdy nie pozna formuły produktu. Dotyczy to również Meghan Lieb, szefowej badań i rozwoju, która byłaby w stanie ją zrozumieć, jednak mimo 20-letniego stażu w firmie nie miała takiej okazji. To jednak nie przeszkadza jej ani jej współpracownikom tworzyć produkt. Choć jest z tą niewiedzą pogodzona, to ma nadzieję, że kiedyś dołączy do elitarnego grona wtajemniczonych.

Z kolei Claudia Fenske, która w firmie pracuje od 2012 r., zdaje się podejrzewać, kto może znać sekretną formułę. To prawdopodobnie zewnętrzny konsultant regulacyjny, który ocenia bezpieczeństwo i wpływ na zdrowie produktów przedsiębiorstwa. Nie zostało to jednak oficjalnie potwierdzone. Ze zrozumiałych przyczyn firma nie dzieli się informacjami o tym, kto posiadł wiedzę tajemną. Warto przy tym podkreślić, że w bankowym skarbcu mieści się jedyna kopia formuły. Aby ją zapamiętać, potrzebna jest prawdopodobnie pamięć fotograficzna lub doskonała znajomość chemii przemysłowej.

Jaki jest zatem skład chemiczny WD-40? Wiele osób docieka tego w internecie. Pojawiły się domysły, wskazujące na rybi olej bądź na mieszankę oleju kokosowego, skórki pomarańczowej i wanilii. Producent im wszystkim zaprzecza. Z kolei redakcja Wired w 2009 r. wysłała środek do badań laboratoryjnych i uzyskała analizę składników. To m.in. olej mineralny, dekan, nonan, tridekan, undekan, tetradekan, dimetylonaftalen, cykloheksan i dwutlenek węgla.

Rzeczniczka prasowa WD-40 Company potwierdziła prawidłowość identyfikacji większości składników. Dodała jednak, że "wiele środków chemicznych w artykule jest opisanych na bardzo ogólnym poziomie". Sekret tkwi w szczegółach i procesie technologicznym, który stanowi główną tajemnicę. Jak dodaje rzeczniczka, "to podobnie jak powiedzieć, że wiesz, co jest w Coca-Coli - woda gazowana, cukier i karmelowy barwnik - ale zwykłe zmieszanie tych składników nie zbliży cię do odtworzenia produktu końcowego".