Rzymskich legionistów męczyła biegunka? Próbki z latryny ujawniły pasożyty

Fort Vindolanda był okupowany przez rzymskich żołnierzy przez cztery stulecia (ok. 85-370 r. n.e.). Obóz znajduje się na północy Anglii, niedaleko na południe od Wału Hadriana, zbudowanego w 122 roku n.e., aby chronić północną granicę Cesarstwa Rzymskiego. Fort stanowi dziś stanowisko archeologiczne - niezwykle atrakcyjne ze względu na pozbawione tlenu warstwy błota, w których zachowały się w dobrym stanie rzymskie artefakty, takie jak skórzane buty, tabliczki do pisania, a nawet... pluskwy.

Ostatnie badania archeologiczne skupiły się jednak nie tyle na skarbach, co na stanie zdrowia, a zwłaszcza kondycji przewodu pokarmowego starożytnych wojaków. Autorzy badania, na którego temat publikacja ukazała się w "Parasitology" należącym do Cambridge University Press, zwracają uwagę, iż osady archeologiczne mogą służyć także do gromadzenia dowodów na obecność pasożytów, które infekowały ludzi przed wiekami.

Obecność pasożytów w odchodach może świadczyć o chorobach, diecie, warunkach sanitarnych, a nawet o migracjach ludności w dawnych czasach. Badacze zebrali takie próbki z odpływu połączonego z latryną w kompleksie kąpielowym w Vindolandzie. Eksperci z Uniwersytetu w Oksfordzie, Uniwersytetu w Cambridge, McMaster University i Vindolanda Charitable Trust postanowili zbadać próbki materiału biologicznego od osób wypróżniających się w latrynie w poszukiwaniu zachowanych jaj i cyst pasożytów. Poszukiwania okazały się owocne - jeśli można to tak nazwać.

Naukowcom udało się odkryć ślady starożytnych pasożytów, co stanowi dowód na dość powszechne infekcje pasożytnicze w okresie, w którym Vindolandę okupowali rzymscy legioniści. "Analiza mikroskopowa została wykorzystana do identyfikacji jaj lub helmintów, a test immunoenzymatyczny (ELISA) został użyty do poszukiwania pierwotniaków pasożytniczych, które mogą wywoływać silną biegunkę" - wyjaśniają biolodzy.

Naukowcy odkryli jaja nicienia Ascaris sp. oraz włosogłówki Trichuris sp. przy pomocy mikroskopu, a także ogoniastka jelitowego (Giardia duodenalis) metodą testu ELISA. W jaki sposób doszło do infekcji pasożytniczej? "Wszystkie te pasożyty są przenoszone drogą fekalno-oralną, zazwyczaj poprzez skażone pożywienie lub wodę" - wyjaśniają eksperci.

Podkreślają oni, że na stanowisku Vindolanda znaleziono jedynie pasożyty fekalno-oralne. Może to oznaczać, że legioniści nie przestrzegali zasad higieny, jedli brudnymi rękami, nie przegotowywali wody i/lub nie myli owoców i warzyw przed ich zjedzeniem.

Już wcześniej na historycznych terenach Brytanii odkrywano ślady pasożytów zoonotycznych (odzwierzęcych), niemniej jednak autorzy badania podkreślili, że w Vindolandzie znaleziono jedynie pasożyty antroponotyczne, czyli przenoszone z człowieka na człowieka. W tym badaniu po raz pierwszy znaleziono natomiast G. duodenalis w rzymskiej Brytanii.

Biolodzy i eksperci medycyny molekularnej zauważyli, że przewaga pasożytów przenoszonych drogą fekalno-oralną w Vindolandzie przypomina wzorzec odkryty zarówno w dużych rzymskich miastach w regionie Morza Śródziemnego, jak też w innych obiektach wojskowych cesarstwa. Inaczej jednak wyglądała sytuacja w dużych miastach brytyjskich, takich jak York i Londyn, w których pasożyty były dużo bardziej zróżnicowane.

Źródło: Ledger ML, Flammer PG, Smith AL, Birley A, Mitchell PD. Parasite infections at the Roman fort of Vindolanda by Hadrian's Wall, UK. Parasitology. Published online 2025:1-9. doi:10.1017/S0031182025101327