Ile lat mają najstarsi Polacy? Długa lista superstulatków

Według danych udostępnionych przez GUS na koniec 2024 roku w Polsce żyło 8779 stulatków. W statystykach widać znaczącą przewagę kobiet - 6617 wobec 2162 mężczyzn - to odzwierciedlenie globalnego trend dłuższego życia pań, wynikające m.in.z odmiennych wzorców zdrowotnych, mniejszej ekspozycji na ciężką pracę fizyczną oraz lepszej adaptacji organizmu do chorób przewlekłych w późnym wieku.

Prognozy demograficzne na 2025 rok sugerowały, że liczba osób w tym wieku oscyluje wokół 9000, choć część badaczy podkreślała, że realna skala zjawiska może być niższa. Wynika to z nieścisłości w rejestrach - wciąż zdarzają się przypadki osób figurujących w ewidencji, mimo że ich zgon nigdy nie został formalnie zgłoszony. Wśród mężczyzn dochodzi dodatkowy czynnik historyczny: powojenne praktyki "postarzania się" w dokumentach, stosowane w celu uniknięcia poboru lub uzyskania wcześniejszych świadczeń.

To właśnie z tych powodów coraz większą wagę przykłada się do weryfikacji wieku, która jest prowadzona przez międzynarodowe zespoły badawcze, takie jak Gerontologiczna Grupa Badawcza. Organizacja analizuje oryginalne akty chrztu, urodzenia, migracji oraz dokumenty rodzinne, by potwierdzić autentyczność rekordów. Bez tej skrupulatnej procedury lista najstarszych ludzi świata byłaby pełna błędów, a historie wyjątkowych osób zostałyby zniekształcone.

Superstulatkowie, czyli osoby po 110. roku życia, stanowią mniej niż pół procenta wszystkich stulatków. To grupa tak nieliczna, że każdy potwierdzony przypadek stanowi materiał do osobnych analiz, a jednocześnie jest fascynującym świadectwem ludzkiej odporności, historii i biologii.

Historia polskich superstulatków przypomina wielowarstwową opowieść o ludziach urodzonych w czasach, gdy mapa Europy wyglądała zupełnie inaczej, a codzienność wyznaczały realia monarchii, które dziś istnieją już tylko w podręcznikach. Na czele tej listy stoi Tekla Juniewicz - kobieta, która przyszła na świat w 1906 roku na terenie ówczesnych Austro‑Węgier, a zmarła w 2022 roku, w wieku 116 lat i 70 dni. Po śmierci Japonki Kane Tanaki przez 123 dni była drugą najstarszą żyjącą osobą na świecie. W Polsce jak do tej pory nie odnotowano osoby, która dożyłaby późniejszego wieku.

Tuż za nią plasują się Augusta Holtz, Charlotte Kretschmann oraz Jisra'el Kristal - jeden z najstarszych zweryfikowanych mężczyzn świata, który dożył 113 lat i 330 dni. Wśród rekordzistów znajduje się również Józef Kowalski, urodzony w 1900 roku, którego życie objęło trzy epoki polityczne i dwa systemy gospodarcze. Wspólnym mianownikiem tych biografii jest niezwykła odporność, ale także skrupulatnie zachowane dokumenty - bez nich potwierdzenie wieku byłoby niemożliwe, a wiele historii pozostałoby jedynie rodzinną legendą. Do grona najstarszych osób w Polsce zaliczają się m.in.:

• Tekla Juniewicz - 116 lat i 70 dni ur. 10 czerwca 1906 (Austro‑Węgry), zm. 19 sierpnia 2022, woj. Śląskie;
• Augusta Holtz - 115 lat i 79 dni ur. 3 sierpnia 1871 (Cesarstwo Niemieckie), zm. 21 października 1986, USA;
• Charlotte Kretschmann - 114 lat i 269 dni ur. 3 grudnia 1909 (Cesarstwo Niemieckie), zm. 27 sierpnia 2024, Niemcy;
• Jisra'el Kristal - 113 lat i 330 dni ur. 15 września 1903 (Imperium Rosyjskie), zm. 11 sierpnia 2017, Izrael;
• Józef Kowalski - 113 lat i 308 dni ur. 2 lutego 1900 (Imperium Rosyjskie), zm. 7 grudnia 2013, woj. Lubuskie;
• Erna Brosig - 113 lat i 190 dni ur. 15 stycznia 1911 (Cesarstwo Niemieckie), zm. 23 lipca 2024, Niemcy;
• Jadwiga Żak‑Stewart - 113 lat i 176 dni (żyje) ur. 15 lipca 1912 (Imperium Rosyjskie), woj. Łódzkie;
• Mary Drymalski - 113 lat i 132 dni ur. 22 lipca 1880 (Cesarstwo Niemieckie), zm. 1 grudnia 1993, USA;
• Rose Girone - 113 lat i 42 dni ur. 13 stycznia 1912 (Austro‑Węgry), zm. 24 lutego 2025, USA
• Rosa Rein - 112 lat i 327 dni ur. 24 marca 1897 (Cesarstwo Niemieckie), zm. 14 lutego 2010, Szwajcaria;
• Gertruda Górecka - 112 lat i 226 dni ur. 12 listopada 1911 (Cesarstwo Niemieckie), zm. 25 czerwca 2024, Kanada;
• Antonina Partyka - 112 lat i 56 dni ur. 22 września 1908 (Imperium Rosyjskie), zm. 17 listopada 2020, woj. Lubuskie;
• Stanisław Kowalski - 111 lat i 356 dni ur. 14 kwietnia 1910 (Imperium Rosyjskie), zm. 5 kwietnia 2022, woj. Dolnośląskie;
• Anna Styś - 111 lat i 343 dni ur. 24 lipca 1908 (Cesarstwo Niemieckie), zm. 1 lipca 2020, woj. Pomorskie.

Warto zauważyć, że losy wielu z tych osób prowadziły przez emigrację. Część z nich spędziła większość życia wStanach Zjednoczonych, Kanadzie, Izraelu czy Niemczech. Granice się zmieniały, a języki mieszały, jednak metryki tych osób przetrwały dzięki archiwom parafialnym, rejestrom migracyjnym i dokumentom naturalizacyjnym.

Na początku 2026 roku mapa polskiej długowieczności ma bardzo konkretne twarze. Na jej szczycie pozostaje Jadwiga Żak‑Stewart, urodzona 15 lipca 1912 roku, mieszkanka Łodzi, uznawana za najstarszą żyjącą Polkę; jej wiek jest w trakcie formalnej weryfikacji przez Gerontology Research Group, międzynarodową organizację zajmującą się badaniem rekordów długowieczności. Jej biografia obejmuje życie pod zaborem rosyjskim, emigrację do Ameryki Północnej, pracę w szpitalu oraz powrót do Polski w wieku stu lat, co opisywały m.in. National Geographic i lokalne media.

Tuż za nią plasują się Anna Winiarska, urodzona 23 lutego 1915 roku, oraz Zofia Powałowska, urodzona 1 listopada 1915 roku - obie przekroczyły granicę 110 lat, czyli należą do grona superstulatków. W dalszej części listy pojawia się kilkadziesiąt osób w wieku 105+, rozsianych po całym kraju - od Podkarpacia po Pomorze - których wiek potwierdzają lokalne urzędy stanu cywilnego oraz doniesienia prasowe:

• Aleksandra Wodzyńska - ur. 25 lutego 1916 roku, 109 lat;
• Gertrud Anna Frontzek - ur. 15 marca 1916 roku, 109 lat;
• Stanisława Opalińska - ur. 10 maja 1916 roku, 109 lat ;
• Marianna Supeł - ur. 2 marca 1917 roku, 108 lat;
• Bronisława Siok - ur. 28 kwietnia 1917 roku, 108 lat;
• Tadeusz Lutak, ur. 29 sierpnia 1917 roku, 108 lat.

Tego typu zestawienia tworzone są na podstawie publicznie dostępnych informacji, dlatego obejmują osoby, o których istnieniu wiadomo z mediów lub zgłoszeń rodzin, a nie całą populację najstarszych mieszkańców Polski. Szczególnie wymowny pozostaje fakt, że wśród najstarszych żyjących Polaków coraz częściej pojawiają się osoby urodzone po 1918 roku - pamięć świata sprzed odzyskania niepodległości staje się zjawiskiem coraz rzadszym, a Jadwiga Żak‑Stewart po śmierci Heleny Michalik w 2024 roku została ostatnią osobą w Polsce urodzoną przed wybuchem I wojny światowej.

Na tle tych biografii widać, jak bardzo zmieniła się struktura wieku społeczeństwa: według analiz demograficznych i prognoz Eurostatu Polska należy do państw, w których udział osób 65+ będzie rósł najszybciej w Unii Europejskiej, a do połowy stulecia przekroczy jedną trzecią populacji.

Superstulatkowie są skrajnym, lecz bardzo sugestywnym symbolem tego procesu - pokazują, że długie życie rzadko bywa efektem wyłącznie medycyny, częściej zaś splotu czynników: odporności psychicznej, umiejętności adaptacji do kryzysów, sieci wsparcia rodzinnego oraz zwykłego szczęścia biologicznego. Dla systemu ochrony zdrowia oznacza to konieczność projektowania opieki z myślą o osobach żyjących znacznie dłużej niż pokolenia ich rodziców, dla naukowców - unikalne źródło danych o starzeniu organizmu, a dla reszty społeczeństwa cichą lekcję, że wiek powyżej stu lat przestaje być abstrakcją, stając się realną częścią polskiej rzeczywistości.

Przegląd badań opublikowany w Uniwersytet w Salerno (The Genetic and Epigenetic Arms of Human Ageing and Longevity) wskazuje, że wyjątkowo długie życie jest efektem współdziałania predyspozycji genetycznych, środowiska oraz odporności organizmu na choroby związane z wiekiem. Wnioski te potwierdzają również badania zespołu z Uniwersytetu Bostońskiego (Discovery of stable genes offers insights into aging and longevity), analizujące dane z New England Centenarian Study: superstulatkowie nie unikają chorób, lecz doświadczają ich znacznie później, ponieważ ich organizmy dłużej utrzymują stabilność metaboliczną i neurologiczną.

W 2025 roku pojawiły się dodatkowe obserwacje, m.in. odkrycie tzw. genów stabilnych - zestawu sekwencji, które nie zmieniają aktywności wraz z wiekiem, co może tłumaczyć, dlaczego niektóre osoby starzeją się wolniej. Badanie to przeprowadzili naukowcy z Yale School of Medicine oraz Altos Labs, publikując wyniki w czasopiśmie Aging-US w styczniu 2025 roku. Jednocześnie coraz większą uwagę przyciąga epigenetyka, czyli sposób regulacji genów przez środowisko i styl życia. Nawet u osób, które przekroczyły 115 lat, decydujące znaczenie miały zmiany epigenetyczne związane z dietą, mikrobiomem i aktywnością fizyczną. A więc długowieczność nie jest zapisana w DNA w sposób niezmienny - można ją modulować poprzez codzienne nawyki.

Granice ludzkiego życia pozostają przedmiotem intensywnych badań, a rok 2025 przyniósł kolejne analizy, które próbują określić biologiczny limit wieku. Publikacja w Nature Communications sugeruje, że granica ta znajduje się w przedziale 120-125 lat, choć pojedyncze przypadki mogą ją minimalnie przekraczać. W tym kontekście polscy superstulatkowie - z Teklą Juniewicz na czele - plasują się bardzo blisko teoretycznego maksimum. Jednocześnie naukowcy podkreślają, że przyszłość badań nad starzeniem zmierza w stronę coraz bardziej precyzyjnych metod.