Ile zmysłów ma człowiek? Nie 5, a nawet do 33! Nowe badania

Od dziecka uczymy się, że człowiek ma pięć zmysłów - wzrok, węch, słuch, smak i dotyk. Ten klasyczny podział, wywodzący się jeszcze z filozofii Arystotelesa, na stałe zakorzenił się w kulturze, edukacji i potocznym myśleniu o tym, jak odbieramy świat. Przez wiele lat pięć zmysłów uchodziło za kompletną listę ludzkich możliwości percepcyjnych. Tymczasem współczesna nauka patrzy na ten temat już nieco inaczej.

Od jakiegoś czasu naukowcy sugerują, że zmysłów mamy trochę więcej. Niektórzy badacze są w dodatku obecnie zdania - że wręcz nie trochę, a całkiem sporo. Neurobiolodzy i inni badacze przekonują, że ludzki organizm odbiera znacznie więcej bodźców, niż sądziliśmy, a pojęcie "zmysłu" wymaga szerszego podejścia. Ile zmysłów naprawdę mamy i dlaczego nie wszystkie są oczywiste? O co w tym właściwie chodzi?

Współczesna nauka pokazuje, że percepcja jest znacznie bardziej złożona i opiera się na wielu systemach, które się przenikają. Prof. Barry Smith, Dyrektor Instytutu Filozofii na Uniwersytecie Londyńskim, który współkieruje też Ośrodkiem Badań Zmysłów, zaznacza, że najnowsze badania udowadniają, iż możemy mieć dziesiątki zmysłów. Jeszcze niedawno uznawano, że maksymalnie może być ich ok. 9-20, aktualnie padają sugestie, że ta liczba jest jeszcze wyższa.

- Mój wieloletni współpracownik, prof. Charles Spence z Crossmodal Laboratory w Oksfordzie, powiedział mi, że jego koledzy zajmujący się neurobiologią uważają, że istnieje od 22 do 33 zmysłów - zaznacza prof. Barry Smith.

Wśród takich zmysłów wymienić można znane już nauce czucie głębokie - propriocepcję. Pozwala nam ona np. określić położenie naszych kończyn bez patrzenia na nie. Natomiast interocepcja to zdolność odbierania odczuć z "wnętrza ciała" - np. doświadczanie zmiany w postaci przyspieszonej akcji serca.

Nawet zwykłe codzienne czynności - mycie zębów, prysznic, picie kawy - uruchamiają wiele zmysłowych kanałów naraz. To, co widzimy, wpływa na to, co słyszymy; aromat może zmienić odczucie faktury; a w ustach smak łączy się z zapachem i dotykiem. Część takich "ukrytych zmysłów" nigdy się nie wyłącza i "pracuje w tle".

- Niektóre z tradycyjnych zmysłów to kombinacja kilku odczuć. Na przykład dotyk obejmuje ból, temperaturę, swędzenie i wrażenia dotykowe. Kiedy coś smakujemy, w rzeczywistości doświadczamy połączenia trzech zmysłów: dotyku, smaku i węchu, które łącząc się, tworzą odczucia smakowe płynące z jedzenia i napojów - wyjaśnia ekspert z Uniwersytetu Londyńskiego.

Zmysły stanowią bogate źródło badań, a filozofowie, neurobiolodzy i psychologowie współpracują ze sobą na tym polu m.in. w Centrum Badań nad Zmysłami w Szkole Studiów Zaawansowanych Uniwersytetu Londyńskiego. Patrząc na przenikanie się zmysłów, badacze odkryli m.in., że audioprzewodniki w muzeum sztuki Tate Britain, które zwracają się do słuchacza tak, jakby model na portrecie sam mówił, pozwalają zwiedzającym zapamiętać więcej wizualnych szczegółów dzieła. Eksperci zauważyli też, że hałas samolotu wzmacnia odczuwanie wytrawnego smaku.

Te "ukryte zmysły" możemy obserwować także sami podczas codziennych czynności. Np. różne zapachy szamponu mogą wpływać na to, jak postrzegamy teksturę włosów - zapach róży łączy się z tym, że włosy wydają się bardziej jedwabiste.

- Wokół Ciebie zawsze jest mnóstwo rzeczy, które pokazują, jak złożone są Twoje zmysły, wystarczy, że zatrzymasz się na chwilę, aby to wszystko wchłonąć. Dlatego następnym razem, gdy wyjdziesz na zewnątrz lub będziesz delektować się posiłkiem, poświęć chwilę na docenienie, jak Twoje zmysły współpracują, aby pomóc Ci odczuwać wszystkie związane z tym doznania - wskazuje prof. Barry Smith.

Prof. Barry Smith otrzymał dofinansowanie do badań nad doświadczeniem wieloczuciowym od Arts and Humanities Research Council. Wyniki stały się podstawą stworzenia wystawy "Senses Unwrapped" w Coal Drops Yard na londyńskim King's Cross.

^{Źródła: SciTechDaily, The Conversation}