100 tysięcy kilometrów nieznanych tras. Nowa cyfrowa mapa dróg Imperium Rzymskiego
Nowa cyfrowa mapa dróg Cesarstwa Rzymskiego pokazała, jak ogromna była skala antycznej inżynierii. Naukowy projekt zwiększa znaną długość sieci rzymskich szlaków o ponad 100 tysięcy kilometrów i ujawniają drogi biegnące od Brytanii po Egipt. Najdokładniejsze, jakie kiedykolwiek udało się odtworzyć.
Najnowsze badania opublikowane w Scientific Data pokazały coś, co można nazwać rewolucją w archeologii cyfrowej. Zespół badaczy pod kierunkiem dr. Toma Brughmansa, dr. Pau de Soto i dr. Adama Pažouta zaprezentował zestaw danych i mapę o nazwie Itiner-e, obejmującą drogi w całym Cesarstwie Rzymskim około roku 150 n.e. Dzięki niej znana długość antycznego systemu komunikacyjnego wzrosła aż o ponad 100 tysięcy kilometrów.
Najdokładniejsza mapa Imperium Rzymskiego w historii
Nowe opracowanie przedstawia 299 171 kilometrów dróg. We wcześniejszym opracowaniu było ich "zaledwie" 188 555 kilometrów. Obejmuje niemal cztery miliony kilometrów kwadratowych terytorium - od Brytanii po Egipt i Syrię.
W szczytowym okresie Cesarstwo liczyło ponad 55 milionów mieszkańców, a jego drogi stanowiły krwioobieg handlu, administracji i armii. Dotychczasowe próby cyfrowego odwzorowania sieci dróg rzymskich miały niską rozdzielczość i ograniczony zasięg, przez co wiele tras pozostawało nieznanych.
Itiner-e powstało dzięki połączeniu źródeł archeologicznych, historycznych, map topograficznych oraz zdjęć satelitarnych. Autorzy zwracają uwagę, że największy przyrost danych dotyczy Półwyspu Iberyjskiego, Grecji i Afryki Północnej, gdzie wcześniejsze modele były zbyt uproszczone. Zamiast prostych linii przez góry, nowe dane pozwalają drogom "wić się" zgodnie z ukształtowaniem terenu, jak rzeczywiście było to dwa tysiące lat temu.
Główne, drugorzędne i hipotetyczne trasy
Nowy zbiór obejmuje 14 769 odcinków dróg, z czego 103 478 kilometrów (34,6 proc.) sklasyfikowano jako główne, a 195 693 kilometry (65,4 proc.) jako drugorzędne. Jednocześnie badacze przyznają, że tylko 2,7 proc. z nich ma lokalizację znaną z całkowitą pewnością, niemal 90 proc. to drogi o mniej precyzyjnie ustalonym przebiegu, a 7,4 proc. pozostaje jedynie hipotezami opartymi na analizach topograficznych.
Autorzy podkreślają, że Itiner-e to najbardziej szczegółowa i ogólnodostępna cyfrowa mapa dróg rzymskich. Ale jednocześnie narzędzie wskazuje luki w dotychczasowej wiedzy. W badaniach historycznych, archeologicznych i geograficznych zestaw danych może posłużyć do analiz wpływu rzymskich dróg na łączność, administrację, migracje czy rozprzestrzenianie się chorób w obrębie Imperium.
Źródło: Nature Publishing Group
Publikacja: Tom Brughmans, Itiner-e: A high-resolution dataset of roads of the Roman Empire, Scientific Data (2025). DOI: 10.1038/s41597-025-06140-z. itiner-e.org/
