Naukowcy odkryli przyczynę długotrwałej utraty smaku po COVID-19

Ile czasu trwa utrata węchu i smaku w COVID-19? W większości przypadków jest to objaw przejściowy, mijający w ciągu 2-4 tygodni od ustąpienia ostrej fazy infekcji. Okres ten może się wydłużyć u 10-15% pacjentów do 1-3 miesięcy. Jeszcze rzadsze są długotrwałe powikłania u niewielkiej liczby pacjentów (ok. 5%). W ich przypadku utrata węchu (anosmia) i smaku (ageuzja) mogą utrzymywać się powyżej 6 miesięcy, a nawet powyżej roku. To objaw związany z tzw. długim COVID-em (ang. long COVID).

Dokładne przyczyny, mechanizmy i korelacje patologiczne tego zjawiska, budzącego dyskomfort i odzierającego człowieka z podstawowych zmysłów służących nie tylko przetrwaniu, ale i będących także źródłem przyjemności, pozostawały dotąd nieznane. Zespół naukowców ze Szwecji i USA postanowił to zbadać. Uczestnikami badania było 28 niehospitalizowanych osób, u których wcześniej zdiagnozowano COVID-19 i które po tej diagnozie doświadczały utraty smaku przez co najmniej 12 miesięcy. Wykonano u nich biopsję kubków smakowych.

Kluczem do zagadki okazało się drastyczne obniżenie poziomu mRNA odpowiedzialnego za produkcję białka PLCβ2, do którego dochodzi u części pacjentów zarażonych koronawirusem. Białko to pełni funkcję swoistego molekularnego wzmacniacza sygnału wewnątrz komórek receptorowych. Gdy jego poziom spada, "głośność" sygnałów smakowych zostaje wyciszona do poziomu niemal niewykrywalnego.

Defekt ten jest selektywny i dotyczy głównie receptorów sprzężonych z tą proteiną, która odpowiada za odczuwanie słodyczy, goryczy i smaku umami (problem z tym miało 11 na 28 badanych osób). Wyjaśnia to, dlaczego pacjenci często dalej potrafią rozpoznać smak słony lub kwaśny - te doznania wykorzystują bowiem inne kanały jonowe, które nie wymagają obecności białka PLCβ2 do prawidłowego działania.

"PLCβ2 działa jako wzmacniacz molekularny wewnątrz komórek smakowych. Wzmacnia ono sygnał, zanim zostanie on przesłany do mózgu. Gdy poziomy są obniżone, sygnał smakowy ulega osłabieniu" - tłumaczy prof. Thomas Finger z University of Colorado Anschutz, jeden z autorów badania.

Podczas badania histopatologicznego naukowcy odkryli również zmiany w samej architekturze kubków smakowych. U części pacjentów zaobserwowano pod mikroskopem fizyczne zaburzenie struktury tych organów, co dodatkowo rozregulowuje mapę sensoryczną jamy ustnej. "Część badanych miała normalnie wyglądające kubki smakowe, podczas gdy inni wykazywali dezorganizację strukturalną. Sugeruje to, że zarówno molekularne, jak i architekturalne zmiany mogą przyczyniać się do przewlekłej dysfunkcji zmysłu smaku" - wyjaśnia prof. Finger.

Najbardziej uderzającym wnioskiem z badania jest fakt, że zaburzenia te utrzymują się przez wiele miesięcy, a nawet przez rok, mimo naturalnej regeneracji komórek smakowych, która następuje zazwyczaj co 2-4 tygodni. Wygląda na to, że w przypadku długiego COVIDA "instrukcja obsługi" komórek macierzystych tworzących nowe receptory pozostaje w jakiś sposób uszkodzona. Wskutek tego produkują one kolejne generacje wadliwych komórek pozbawionych niezbędnego mechanizmu sygnalizacyjnego.

Co dalej? Obecnie nie istnieje znane lekarstwo na tę przypadłość. Odkrycie mechanizmu polegającego na udziale konkretnego białka PLCβ2 otwiera jednak drogę do opracowania celowanych terapii, które mogłyby w przyszłości przywrócić pacjentom pełną paletę doznań smakowych.

Źródła:

1. Hanna Morad, Tytti Vanhala, Marta A Kisiel, Agnes Andreason, Mei Li, Göran Andersson, Göran Laurell, Thomas E Finger, Göran Hellekant, Taste dysfunction in long COVID, Chemical Senses, Volume 51, 2026, bjaf068, DOI: 10.1093/chemse/bjaf068
2. Laura Kelley, Why Some COVID Patients Lose Taste for Years, Neoroscience News, 2026.