Odkryli wpływ picia kawy z kofeiną na ryzyko demencji. Ile filiżanek dziennie?

Wcześniejsze badania naukowe wykazywały potencjał neuroprotekcyjny kawy. Zawarte w niej polifenole, ale także kofeina, mogą chronić neurony przed uszkodzeniem i obumieraniem, a także wspomagają funkcje poznawcze. Udowodniono, że regularne picie kawy w umiarkowanych ilościach jest skorelowane z niższym ryzykiem wystąpienia chorób neurodegeneracyjnych, wliczając w to chorobę Alzheimera i chorobę Parkinsona. Ale czy istnieje taki sam związek z demencją (otępieniem)? I co z kawą bezkofeinową?

Naukowcy z Harvard University i Broad Institute przeprowadzili prospektywne badanie kohortowe obejmujące wyniki medyczne i dane z ankiet 131,821 pacjentów z dwóch kohort w Stanach Zjednoczonych, gromadzone w okresie do 43 lat. Objęło one uczestników, którzy nie mieli raka, choroby Parkinsona ani demencji na początku badań. Wśród tej grupy udokumentowano 11,033 przypadków demencji, które rozwinęły się później. Badaczy szczególnie interesowało spożycie kawy z kofeiną i dekofeinizowanej, a także herbaty. Informacje o żywieniu uczestników były zbierane co 2-4 lata z użyciem kwestionariusza.

Statystyki zgromadzone podczas trwania badania dość jednoznacznie wskazują na znaczące różnice w częstości występowania demencji w zależności od nawyków żywieniowych. Okazało się, że regularne spożywanie kawy z kofeiną może tu odgrywać kluczową rolę. Nie znaczy to jednak, że powinniśmy od razu pić jej hektolitrami i słodzić cukrem ani też zastępować jej napojami energetycznymi. Nowe dane pokazały, ile kawy dziennie powinno się pić, by statystycznie obniżyć ryzyko demencji.

W grupie osób o najwyższym spożyciu kawy kofeinowej odnotowano zaledwie 141 przypadków demencji na 100 000 osobolat, podczas gdy w grupie o najniższym spożyciu liczba ta była ponad dwukrotnie wyższa i wynosiła 330 przypadków. Podobne zależności zaobserwowano w odniesieniu do subiektywnego pogorszenia funkcji poznawczych. U osób pijących najwięcej kawy kofeinowej częstość występowania tej przypadłości wynosiła 7,8% w porównaniu do 9,5% w grupie o najniższym spożyciu.

Analiza wykazała też, że korzyści płynące z picia napojów kofeinowych mają charakter nieliniowy. Sugeruje to istnienie optymalnego poziomu spożycia kawy. Ile kawy dziennie będzie dobre dla zdrowia mózgu? Najbardziej wyraźne różnice w redukcji ryzyka demencji i poprawie subiektywnego dobrostanu poznawczego zaobserwowano przy umiarkowanej konsumpcji, wynoszącej około 2 do 3 filiżanek kawy kofeinowej dziennie lub od 1 do 2 filiżanek herbaty. Właśnie taką ilość można uznać za złoty środek. Jeśli będziemy pić jej za dużo, efekt może być odwrotny do zamierzonego.

Nie należy też całego swojego zdrowia mózgu uzależniać od picia kawy. W pewnym stopniu wspomaga ona neuroprotekcję, ale nie jest jedynym ani nawet najważniejszym czynnikiem wpływającym na zdrowie mózgu. Ważny jest cały nasz styl życia, wliczając w to wysypianie się, ograniczanie spożycia alkoholu i cukru, unikanie smogu, przebywanie na łonie natury, aktywność fizyczną czy trening mózgu poprzez wysiłek intelektualny i robienie nowych rzeczy.

Eksperci nie stwierdzili żadnych korzyści poznawczych ani obniżenia ryzyka demencji w przypadku spożywania kawy bezkofeinowej, co wskazuje na kofeinę na jako prawdopodobny czynnik ochronny. Oba te rodzaje kawy są źródłem cennych polifenoli o wyjątkowo prozdrowotnym działaniu, jednak możliwe, że same one nie chronią przed demencją w takim stopniu, jak przyswajane razem z kofeiną bądź jak po prostu sama kofeina.

Oprócz mniejszego ryzyka zachorowania na demencję osoby pijące większe ilości kawy kofeinowej uzyskiwały lepsze wyniki w obiektywnych testach neuropsychologicznych. "Większa konsumpcja kawy z kofeiną i herbaty została powiązana z niższym ryzykiem demencji i nieco lepszymi funkcjami poznawczymi, przy czym najbardziej wyraźny związek występował przy umiarkowanych poziomach spożycia" - konkludują autorzy badania.

W grupie kobiet najwyższe spożycie pobudzającego napoju wiązało się z wyższym średnim wynikiem w skali TICS o 0,11 pkt. w porównaniu do grupy kontrolnej. Choć różnice w ogólnym wyniku poznawczym były skromne, całościowe wnioski z badania sugerują, że profilaktyczne włączenie umiarkowanych ilości kawy kofeinowej i herbaty do codziennej diety może być bardzo korzystne dla zdrowia mózgu w podeszłym wieku. Zatem pysznej kawusi!

Źródło: Zhang Y, Liu Y, Li Y, et al. Coffee and Tea Intake, Dementia Risk, and Cognitive Function. JAMA. Published online February 09, 2026. doi:10.1001/jama.2025.27259