6 minut ciemności. To będzie najdłuższe zaćmienie Słońca w XXI wieku

Zaćmienie Słońca dochodzi do skutku wtedy, gdy Księżyc ustawia się dokładnie między Ziemią a Słońcem i zaczyna zasłaniać jego tarczę. Z perspektywy obserwatora wygląda to tak, jakby ktoś stopniowo "wycinał" fragment światła na niebie. W zależności od ustawienia tych trzech ciał niebieskich możemy mieć do czynienia z zaćmieniem częściowym, obrączkowym albo całkowitym.

Najbardziej spektakularne jest to ostatnie. W jego trakcie Księżyc całkowicie zakrywa tarczę Słońca, a na niebie pojawia się tzw. korona słoneczna - delikatna, jasna poświata wokół ciemnego dysku. To zjawisko jest możliwe tylko dzięki specyficznemu "zbiegowi okoliczności", kiedy Księżyc jest około 400 razy mniejszy od Słońca, ale też około 400 razy bliżej Ziemi. Dzięki temu na naszym niebie mają niemal taki sam rozmiar, a gdy ustawiają się idealnie w jednej linii, dochodzi do pełnego zakrycia.

Zaćmienie z 2 sierpnia 2027 roku już teraz określane jest mianem jednego z najważniejszych wydarzeń astronomicznych XXI wieku. W najdłuższym punkcie faza całkowita potrwa około 6 minut i 23 sekund. To wynik zbliżony do teoretycznego maksimum, które wynosi około 7,5 minuty.

Tak długie zaćmienia zdarzają się bardzo rzadko. Żeby do niego doszło, musi zgrać się kilka czynników jednocześnie.

• Księżyc powinien znajdować się stosunkowo blisko Ziemi, a nasza planeta - nieco dalej od Słońca.
• Pas całkowitego zaćmienia musi przebiegać w taki sposób, by cień Księżyca przesuwał się możliwie wolno po powierzchni Ziemi.

W 2027 roku te warunki zostaną spełnione niemal idealnie, dlatego właśnie mówi się o "zaćmieniu stulecia". Co ważne, zjawisko będzie widoczne nad lądem i to w miejscach stosunkowo łatwo dostępnych. Pas całkowitości przejdzie m.in. przez południową Hiszpanię, północną Afrykę i Bliski Wschód.

Jednym z najczęściej wskazywanych miejsc obserwacji jest Egipt, a szczególnie okolice Luksoru. To tam przewiduje się jedną z najdłuższych faz całkowitych, czyli kilka minut pełnej ciemności zapadającej w środku dnia.

Czy to wystarczający powód, by zaplanować podróż z wyprzedzeniem? Dla wielu osób, tak. W ostatnich latach rośnie popularność tzw. astroturystyki, czyli wyjazdów nastawionych właśnie na obserwację takich wydarzeń. W przypadku zaćmienia z 2027 roku zainteresowanie będzie ogromne, bo tak długiej fazy całkowitej nie zobaczymy ponownie przez wiele lat.

Moment całkowitego zaćmienia to zapierający dech w piersiach efekt wizualny, ale też bardzo ciekawa zmiana całego otoczenia. Takie przygasanie światła jest inne niż to, które znamy z zachodów słońca. W dzień niebo przybiera dziwny, chłodny odcień, a cienie stają się ostrzejsze i bardziej kontrastowe.

Samo zjawisko jest odczuwalne także na własnej skórze (dosłownie), bo temperatura może spaść nawet o kilka stopni w ciągu kilku minut.

Zwierzęta reagują tak, jakby zapadał zmierzch - ptaki cichną, a niektóre gatunki zaczynają przygotowywać się do nocnego odpoczynku. U ludzi często pojawia się poczucie dezorientacji. To naturalna reakcja, bo organizm nie jest przyzwyczajony do nagłego "wyłączenia" światła w środku dnia.

Najbardziej spektakularny moment to oczywiście pojawienie się korony słonecznej. To zewnętrzna warstwa atmosfery Słońca, której na co dzień nie widać gołym okiem. Podczas zaćmienia tworzy jasną, delikatną poświatę wokół czarnego dysku Księżyca, a w sprzyjających warunkach można też dostrzec najjaśniejsze gwiazdy i planety.

Zanim jednak nadejdzie wydarzenie z 2027 roku, czeka nas jeszcze jedno ważne zaćmienie. 12 sierpnia 2026 roku dojdzie do całkowitego zaćmienia Słońca, które również będzie widoczne w Europie. Jego przebieg będzie jednak znacznie krótszy - faza całkowita potrwa około 2 minut.

To duża różnica w porównaniu z sześcioma minutami rok później. Mimo to dla wielu osób będzie to pierwsza okazja, by zobaczyć takie zjawisko na własne oczy. Szczególnie interesujące jest to, że zaćmienie z 2026 roku będzie jednym z nielicznych całkowitych zaćmień widocznych w tej części Europy w XXI wieku.