Polska kultura dostępna online dla każdego. Rząd wyda miliony na cyfryzację

Polska do tej pory wydała już ponad 500 mln zł (w tym 420 mln ze środków unijnych) na digitalizację książek, obrazów i zabytków, czyli ich cyfrowe skanowanie, zapisanie w pamięci komputerowej, a także ich udostępnienie w sieci. Papier niszczeje i zajmuje dużo miejsca, natomiast dane cyfrowe (o ile nośnik nie zostanie uszkodzony) zachowują swoją integralność niezależnie od tego, ile razy są używane. Bezpieczne przechowywanie danych cyfrowych na wielu kopiach zapasowych zapewnia im swego rodzaju nieśmiertelność. Oznacza także łatwy dostęp do dziedzictwa kulturowego i naukowego każdej osobie - tu i teraz.

Choć współcześnie wiele publikacji naukowych, edukacyjnych czy rozrywkowych trafia od razu do internetu, to całe mnóstwo starszych dzieł leży gdzieś odłogiem w archiwach i potrzeba wiele wysiłku, by do tej wiedzy dotrzeć. Polski rząd stara się to zmienić, tak aby dostęp do tych publikacji był tak samo łatwy, jak choćby dostęp do Wikipedii.

Ministerstwo Cyfryzacji przekazało, że podpisało 9 nowych umów i jedno porozumienie na kwotę ponad 440 mln zł, aby realizować projekty cyfryzacji polskiej kultury. Środki pozyskano m.in. z dofinansowania z Funduszy Europejskich na Rozwój Cyfrowy. "Dzięki temu jeszcze więcej dzieł i archiwaliów trafi do internetu i będzie dostępnych bezpłatnie dla wszystkich, w każdym miejscu i o każdej porze" - głosi zapowiedź na stronie polskiego rządu.

Projekt cyfryzacji polskiej kultury to wręcz podręcznikowy przykład demokratyzacji dostępu do wiedzy. "Każde cyfrowe dzieło, które trafia do sieci, to szansa, by kultura stała się naprawdę dostępna dla wszystkich - niezależnie od ograniczeń fizycznych, geograficznych czy czasowych" - powiedział wicepremier i minister cyfryzacji Krzysztof Gawkowski. Oprócz już istniejących zasobów w wersji cyfrowej będą dostępne m.in.:

• archiwum filmowe Telewizji Polskiej
• zasoby Muzeum Sztuki w Łodzi
• zbiory Muzeum Narodowego w Warszawie
• zbiory Biblioteki Narodowej w Warszawie
• zbiory Narodowego Instytutu Fryderyka Chopina
• zasoby audiowizualne i multimedialne FINA i CSW ZU
• zbiory Muzeum Pałacu Króla Jana III w Wilanowie
• zasoby Polskiego Wydawnictwa Muzycznego oraz Związku Kompozytorów Polskich
• zasoby filmowe WFDiF
• zbiory Archiwów Państwowych w Narodowym Archiwum Cyfrowym

"Przez lata myśleliśmy o zbiorach jako o regałach pełnych papieru. Dziś - dzięki kolejnym projektom cyfrowym - mamy dostęp do milionów obiektów, które przez wieki były zamknięte w magazynach i zarezerwowane dla nielicznych" - powiedział zastępca dyrektora Biblioteki Narodowej, Dominik Cieszkowski. Nie oznacza to jednak niestety, że wszystkie książki z biblioteki będą dostępne online. Te chronione prawem autorskim, o ile ich właściciel nie wyraził na to zgody, nie mogą być powielane i udostępniane w formie cyfrowej. W Polsce prawa autorskie wygasają jednak po 70 latach od śmierci twórcy (lub ostatniego współtwórcy), więc starsze publikacje mogą być powielane bez łamania prawa.

Zapowiedziane projekty obejmują nie tylko digitalizację części lub całości poszczególnych zbiorów, ale też niekiedy implementację nowoczesnych technologii wspomagających ten proces. Tak jest przykładowo w projekcie z udziałem Wytwórni Filmów Dokumentalnych i Fabularnych, który wykorzysta algorytmy AI oraz rozwinie swoje systemy do e-udostępniania zasobów filmowych.

W jaki sposób technologia AI może wspomagać digitalizację? "Sztuczna inteligencja już dziś pomaga tworzyć cyfrowy dorobek Polski. Przed nami repozytoria, które same porządkują zasoby bibliotek, muzeów i archiwów - tak, by wszyscy mogli łatwo sięgać do historii, czerpać z kultury i wykorzystywać ją w twórczej pracy oraz dla przyszłych pokoleń. Instytucje kultury stają się latarniami cyfrowej zmiany - prowadzą nas przez nowe technologie, otwierają dostęp, upraszczają korzystanie" - powiedział minister Gawkowski na konferencji "440 mln zł na kulturę dostępną online dla każdego".