Ponowne otwarcie szkół uratowało zdrowie psychiczne dzieci w trakcie pandemii

Długotrwała izolacja społeczna czy kwarantanna w pierwszych dwóch latach pandemii Covid-19 dała się we znaki zarówno dorosłym, jak i dzieciom. Człowiek jako istota ewolucyjnie społeczna nie jest przystosowany do przebywania w osamotnieniu przez długi czas. Kontakty online, które stanowią pewną namiastkę tych fizycznych i "stacjonarnych", nie wystarczają do zapewnienia dobrostanu (wellbeingu). Rzadkie wychodzenie z domu, mało spotkań towarzyskich, fizyczne obostrzenia czy nawet zamknięcie lasów - stanowiły paliwo dla depresji i lęków. Dlatego też w trakcie pandemii nasilił się kryzys zaburzeń psychicznych.

Te negatywne aspekty izolacji dały się we znaki także najmłodszym, którzy zostali pozbawieni bezpośredniego kontaktu z rówieśnikami. Gdy szkoły były zamknięte, a lekcje odbywały się online, pogorszyło się nie tylko zdrowie, ale także wyniki w nauce. Sprawą tą dokładnie zajęli się badacze, którzy przeanalizowali, co się zmieniło w okresie od marca 2020 do czerwca 2021 (czyli w okresie nasilonej pandemii) u uczniów z Kaliforni, którzy wrócili do szkół. Badanie na próbie N=185,735 opiera się na danych z roszczeń medycznych drugiego co do wielkości prywatnego ubezpieczyciela w tym stanie. Dotyczą one dzieci i młodzieży w wieku 5-18 lat.

"Zamknięcie szkół w trakcie pandemii Covid-19 zaburzyło u dzieci edukację, socjalizację i dostęp do zasobów zdrowia psychicznego, wzmagając obawy o długoterminowe efekty na zdrowiu psychicznym dzieci. Celem [analizy] było oszacowanie skutków ponownego otwarcia szkół w erze pandemii na zdrowie psychiczne dzieci oraz wydatki na opiekę zdrowotną. Zróżnicowany czas otwarcia szkół stworzył unikalny quasi-eksperyment" - wyjaśniają autorzy badania opisanego w czasopiśmie "Epidemiology".

Naukowcy zastosowali metodę różnicy w różnicach (ang. difference in differences, DID), aby zbadać, jak stopniowe ponowne otwieranie szkół wpłynęło na diagnozy depresji, zaburzeń lękowych i zespołu nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi (ADHD), a także na wydatki związane z opieką zdrowotną w przypadku uczniów. Odkryli oni, że faktycznie powrót do szkół wpłynął dobroczynnie na psychikę dzieci oraz zmniejszył wydatki. O ile dokładnie?

Analiza dostarczyła nowe dane. "Ponowne otwarcie szkół powiązano ze spadkiem miesięcznej częstości występowania diagnoz zdrowia psychicznego o 1,2 pkt proc. (95% CI: -1,59, -0,74) oraz spadkiem wydatków na opiekę zdrowotną o 10,6% (95% CI: -13,4%, -7,8%)" - relacjonują autorzy badania. "Problemy ze zdrowiem psychicznym, które cechowało największe zróżnicowanie między stacjonarnymi i zdalnymi okręgami szkolnymi, to zaburzenia lękowe i depresja. Efekty były silniejsze u dziewczynek".

Eksperci wyjaśniają, że już 9 miesięcy po ponownym otwarciu szkół wydatki związane ze zdrowiem psychicznym na dobra inne niż leki spadły o 11%, na leki o 8%, a na leki na ADHD - o 5%. Z kolei szansa zdiagnozowania problemu psychicznego zmalała o 43% w porównaniu do okresu przed ponownym otwarciem szkół.

Zgodnie z fundamentalną zasadą medycyny, że lepiej zapobiegać, niż leczyć, wnioski z tego badania wydają się oczywiste. Żywy kontakt z innymi ludźmi ma kluczowe znaczenie dla naszego dobrostanu, a pośrednio i całego zdrowia. Nie zawsze jednak jest on możliwy.

Twórcy technologii cyfrowych tworzą różne rozwiązania, które miałyby symulować bliskość z innymi ludźmi jeszcze bardziej przekonująco - od specjalnych scen przypominających klasę, w której uczestnicy spotkania czy lekcji online "sadzani" są obok siebie, po pełną immersję w środowisku 3D, jaką przy pomocy gogli VR lub tylko na ekranie laptopa czy telefonu mogą doświadczyć użytkownicy Microsoft Teams. To jednak tylko erzac żywych kontaktów, o czym warto pamiętać.

"Nasze wyniki dostarczyły solidny dowód dla rodziców, edukatorów i ustawodawców, że nauka stacjonarna odgrywa kluczową rolę w dobrostanie dzieci. Te odkrycia stanowią lekcję dla przyszłych sytuacji kryzysowych związanych ze zdrowiem publicznym oraz zapewniają wgląd w to, dlaczego zdrowie psychiczne uległo pogorszeniu u dzieci w trakcie pandemii" - tłumaczy starsza badaczka, prof. Rita Hamad z Harvard School of Public Health.

Źródło: Pelin Ozluk, Jeff Romine, Gosia Sylwestrzak, Rita Hamad. Effect of School Reopenings on Children's Mental Health during COVID-19: Quasi-Experimental Evidence from California. Epidemiology, 2025; DOI: 10.1097/EDE.0000000000001930