Izolowali się przez 200 tys. lat. Naukowcy odkryli kluczowe mutacje w ich DNA

Zespół badaczy z Republiki Południowej Afryki i Szwecji przeanalizował zsekwencjonowany genom kilkudziesięciu mieszkańców południowej Afryki, którzy żyli od 150 do 10,200 lat temu w okolicach rzeki Limpopo. Naukowcy odkryli, że region ten zamieszkiwała odizolowana genetycznie populacja ludzi przez co najmniej 100 tysięcy lat, a niewykluczone, że nawet przez 200 tysięcy. Wszystkie spośród badanych osób, które żyły ponad 1400 lat temu, miały skład genetyczny, który nie pasuje do zakresu zmienności genetycznej współczesnych ludzi, wliczając w to współczesne południowoafrykańskie ludy Khoisan (m.in. Buszmeni, Khoikhoi, Hadzapi i Damara). Okazuje się jednak, że aż 80% ich DNA pochodzi od tej starożytnej populacji.

Ci starożytni przodkowie cechowali się zarówno niezwykłym zróżnicowaniem, jak i występowaniem wariantów genetycznych, które zanikły w innych grupach. Naukowcy odkryli także w ich genomie funkcje adaptacyjne, które rozpierzchły się następnie na cały gatunek Homo sapiens, co wskazuje, że południowa Afryka miała istotny wpływ na ewolucję człowieka.

Te mutacje związane są m.in. z aminokwasami i funkcjami nerek, typowymi dla wszystkich ludzi. Wykryto także geny związane z ochroną przed promieniowaniem UV. Przez długi czas, w epoce kamienia, ich nosiciele byli jednak mocno odizolowani od reszty świata.

"Grupa ta wydaje się być genetycznie oddzielona przez co najmniej 200 tys. lat. Dopiero stosunkowo późno, ok. 1400 lat temu, widzimy jasne ślady przepływu genów do tej grupy, gdy DNA od osób ze Wschodniej Afryki i Zachodniej Afryki zaczyna być widoczne u osób w Południowej Afryce" - wyjaśnia Mattias Jakobsson, kierownik badania z Uniwersytetu w Uppsali.

Na podstawie badań genetycznych ekspertom udało się zrekonstruować chronologię wędrówek ludów w starożytnej Afryce. Nie znaleźli oni dowodów na migrowanie do Południowej Afryki żadnych nowych populacji przed ok. 600 rokiem naszej ery, jednak mieszkańcy południa wędrowali na północ, gdy klimat temu sprzyjał. Autorzy badania odkryli, że 8000 lat temu DNA tej południowej populacji przedostało się do mieszkańców dzisiejszego Malawi. Niewykluczone, że takie ekspansje na północ Afryki miały miejsce wcześniej.

Sami mieszkańcy południa przez bardzo długi czas nie przyjmowali jednak materiału genetycznego z zewnątrz. Dzięki temu badacze mogą namierzyć wyjątkowo dużo wariantów genetycznych, które wszędzie indziej uległy zatraceniu. "Te genomy pomagają nam zobaczyć, które warianty genetyczne były naprawdę ważne dla ewolucji człowieka" - tłumaczy Mattias Jakobsson.

Chodzi tu m.in. o warianty związane z funkcjami nerek, które dzięki regulacji płynów w organizmie ułatwiały jego schładzanie, co w gorącym klimacie zapewniło ich posiadaczom wyższe szanse przetrwania. Jeszcze inne mocno wyróżniające się warianty genetyczne związane były z układem odpornościowym i wzrostem neuronów. Eksperci zauważyli, że zmian tych nie wykształcili Neandertalczycy i Denisowianie, co mogło przyczynić się do ich wymarcia.

Co jeszcze udało się poprzez to badanie odkryć? "Jednym z najważniejszych wniosków z tego badania jest sugestia, że złożone zachowania i myślenie, zaobserwowane w połoudniowoafrykańskich zapisach archeologicznych sprzed ok. 100 tys. lat, mają lokalne pochodzenie i mogły następnie przedostać się na północ razem z genami i technologiami lokalnych łowców-zbieraczy" - wyjaśnia ekspertka archeologii epoki kamienia i współautorka badania, prof. Marlize Lombard z University of Johannesburg w RPA.

Źródła:

• Jakobsson, M., Bernhardsson, C., McKenna, J. et al. Homo sapiens-specific evolution unveiled by ancient southern African genomes. Nature (2025). https://doi.org/10.1038/s41586-025-09811-4
• Sandra Gunnarsson, Ten-thousand-year-old genomes from southern Africa change picture of human evolution. Uppsala University (2025).

***

Bądź na bieżąco i zostań jednym z 87 tys. obserwujących nasz fanpage - polub Geekweek na Facebooku i komentuj tam nasze artykuły!