Żółte niebo i auta w pyle. Naukowcy odkryli, co naprawdę za tym stoi

Pył saharyjski - drobne cząsteczki unoszone z powierzchni pustyni - może być transportowany na ogromne odległości. Od czasu do czasu chmury takiego pyłu znad Sahary docierają także do Europy, jak w minionym tygodniu, gdy z północnej części Afryki napłynęła fala pyłu znad pustyni. Jego największe stężenie wystąpiło w zachodniej części kontynentu, jednak w zasięgu tej rozległej chmury znalazła się również Polska.

W weekend niebo nad większością kraju wyraźnie zmętniało, na parapetach i samochodach zaczął osiadać osad, a pomiary wskazały na pogorszenie jakości powietrza, wpływające na podrażnienie dróg oddechowych. Zawirowania nadal są obecne. Co wpływa na tak silne emisje? Naukowcy badający zjawisko pyłu saharyjskiego odkryli, że kluczową rolę w jego generowaniu odgrywają ukryte procesy zachodzące nad pustynią.

Badacze wyjaśniają, że większość saharyjskiego pyłu nie tworzy się w wyniku znanych czynników. "Prawdziwa historia powstawania pyłu saharyjskiego jest bardziej skomplikowana i o wiele ciekawsza", podkreśla na łamach "The Conversation" Richard Washington, profesor nauk o klimacie na Uniwersytecie Oksfordzkim. Badania na Saharze wykazały, że jednym z największych źródeł pyłu na świecie jest Depresja Bodélé w Czadzie, gdzie bardzo silne wiatry (Bodélé low‑level jet), osiągające ponad 16 m/s (umiarkowany sztorm w skali Beauforta), regularnie unoszą ogromne ilości osadu do atmosfery. Podobnych, lecz mniej potężnych strumieni jest więcej. Czegoś jednak wciąż brakowało w tej układance. Naukowcy z czasem odkryli, że latem główną rolę w emisji pyłu odgrywają "ukryte burze".

Analizy z użyciem rozbudowanej sieci sprzętu meteorologicznego oraz obserwacji satelitarnych wykazały, że nawet około 80 proc. letnich emisji pyłu nad Saharą jest wywoływanych właśnie przez nie. W bardzo suchym powietrzu deszcz paruje, zanim dotrze do ziemi, a opadające i rozchodzące się przy powierzchni powietrze tworzy silne podmuchy unoszące pył wysoko do atmosfery. Podczas badań satelity zarejestrowały ponad 1500 takich zdarzeń, często przemieszczających się na ogromne odległości przez silne prądy w wyższych warstwach atmosfery.

Te "ukryte zjawiska" to wyzwanie dla prognoz klimatycznych, ponieważ obecne modele nie potrafią dokładnie symulować tzw. suchych burz ani związanych z nimi zjawisk odpowiadających za większość emisji pyłu. Zamiast tego opierają się głównie na pomiarach z odległych stacji, co ogranicza ich dokładność. "Modele sugerujące, że emisja pyłu na Saharze może wzrosnąć o 13 proc., nie symulują procesów, które w pierwszej kolejności odpowiadają za większość pyłu na Saharze", zauważa badacz. Nadzieję daje jednak nowa generacja modeli klimatycznych o wysokiej rozdzielczości, które uwzględniają więcej zmiennych i z czasem mogą dostarczyć pełniejsze wyniki - a co za tym idzie, lepsze prognozy dotyczące tworzenia się i przemieszczania pyłu saharyjskiego.

- Jak dokładnie to się potoczy, pozostaje kwestią otwartą. Na razie "saharyjskie zachody Słońca" w Europie przypominają nam, że atmosfera wokół nas jest powiązana z odległymi pustyniami - i że niektóre z najważniejszych procesów łączących te dwa zjawiska wciąż są odkrywane - podsumowuje prof. Richard Washington.