Odkryli, jak usunąć wieczne chemikalia z organizmu. Te bakterie pożerają PFAS

Wieczne chemikalia to potoczna określenie na substancje perfluoroalkilowe i polifluoroalkilowe (PFAS), powszechnie wykorzystywane w przemyśle, meblach, domowych tekstyliach, powłokach nieprzywierających patelni, odzieży, opakowaniach na żywność, przedmiotach kuchennych, klejach i nie tylko. Ludzie i zwierzęta absorbują je przez skórę oraz zjadają i wypijają - związki te przenikają bowiem do żywności i napojów. Choć są produkowane od lat 50. XX w., rozprzestrzeniły się już na cały świat. Znajdowane są w wodzie deszczowej i śniegu nie tylko w krajach uprzemysłowionych, ale nawet w najdalszych zakątkach świata jak Antarktyda czy Tybet.

Niebezpieczne związki PFAS, PFOS i PFOA są określane wiecznymi ze względu na ekstremalną trwałość ich wiązań węgiel-fluor. Mogą minąć setki lub nawet tysiące lat, nim się rozłożą. A w tym czasie gromadzą się w zasobach naturalnych i odkładają w organizmach żywych w procesie znanym jako bioakumulacja. Mogą wywoływać nowotwory, otyłość, niepłodność, choroby tarczycy, uszkodzenia wątroby i obniżenie odporności.

Producenci przez dziesięciolecia ukrywali to, jak bardzo szkodliwe są wieczne chemikalia, mimo że posiadali rzetelne dane z badań. Gdy wyszło to na jaw, niektóre państwa zakazały ich produkcji i stosowania. Nadal jednak stanowią one duży problem zarówno w nowych produktach, jak i nagromadzone w świecie przyrody. Naukowcy zachodzą w głowę, jak się ich pozbyć. Pomocne okazać się mogą pewne dobroczynne bakterie.

Naukowcy już wcześniej odkryli, że wybrane bakterie środowiskowe (bakterie występujące naturalnie w glebie, wodzie i powietrzu) są w stanie wiązać związki PFAS. Ale czy to samo potrafią bakterie jelitowe, które żyją w przewodzie pokarmowym ludzi? Nowe odkrycie sugeruje, że te dobroczynne mikroby mają pewien potencjał i mogą stanowić odpowiedź na pytanie, jak pozbyć się wiecznych chemikaliów z organizmu.

"Naukowcy z University of Cambridge zidentyfikowali rodzinę gatunków bakterii występujących naturalnie w jelitach człowieka, które absorbują różne molekuły PFAS ze swojego otoczenia. Gdy wprowadzono 9 tych gatunków bakterii do jelit myszy, aby 'zhumanizować' mikrobiom myszy, bakteria błyskawicznie zakumulowała PFAS zjedzone przez myszy, które następnie zostały wydalone z odchodami" - czytamy w raporcie z nowego badania zaprezentowanego na łamach "Nature Microbiology".

Okazuje się, że te ludzkie bakterie jelitowe są nad wyraz skuteczne nawet przy dużych stężeniach PFAS. Gdy zostały przeszczepione myszom, w ciągu minuty pochłaniały 25-74% tych szkodliwych związków. Dzięki temu w ich odchodach było znacznie więcej wiecznych chemikaliów niż u gryzoni bez przeszczepionej mikrobioty lub tych skolonizowanych bakteriami o niskiej bioakumulacji.

To bardzo obiecujące odkrycie, ale czy faktycznie własna flora bakteryjna pomoże ludziom wydalać wieczne chemikalia? Póki co w badaniu zastosowano międzygatunkowy przeszczep mikrobioty jelitowej - z człowieka do myszy - i badano zachowanie bakterii w ich organizmach oraz ich stężenie w odchodach. Chodzi tu m.in. o bakterie Escherichia coli (E. coli) oraz Bacteroides uniformis - obie należące do mikrobioty jelitowej człowieka. W sumie przebadano 38 szczepów bakterii jelitowych. Czy jednak pomagają one w taki sam sposób ludziom?

"Te wyniki są pierwszym dowodem na to, że nasz mikrobiom jelitowy może odgrywać pomocą rolę w usuwaniu toksycznych chemikaliów PFAS z naszego ciała - choć to nie zostało jeszcze bezpośrednio przetestowane na ludziach" - wyjaśniają naukowcy z Cambridge. Dobra wiadomość jest taka, że planują dalsze badania. Zamierzają również odkryć nowe suplementy diety - probiotyki, które wspomagają namnażanie się tych dobroczynnych bakterii w naszych jelitach, aby skuteczniej wiązać i wydalać wieczne chemikalia.

Źródło: Lindell, A.E., Grießhammer, A., Michaelis, L. et al. Human gut bacteria bioaccumulate per- and polyfluoroalkyl substances. Nat Microbiol 10, 1630-1647 (2025). https://doi.org/10.1038/s41564-025-02032-5