Obudziłeś się, ale nie możesz się ruszyć? Doświadczasz paraliżu sennego
Wyobraź sobie, że budzisz się w środku nocy, chcesz wstać, ale nie możesz się ruszyć. Czujesz ucisk w klatce piersiowej, ogarnia cię panika, a wokół pojawiają się przerażające halucynacje. To paraliż senny - stan, który choć brzmi jak koszmar, jest stosunkowo powszechny. Aż 30% ludzi doświadcza go w swoim życiu, najczęściej podczas zasypiania lub wybudzania. Dowiedz się, co go wywołuje i jak sobie z nim radzić, aby odzyskać spokojny sen.
Czy miałeś kiedyś sytuację w nocy, gdy obudziłeś się, ale nie mogłeś się ruszyć? Prawdopodobnie doświadczyłeś wtedy paraliżu sennego, podobnie jak niemal 30% populacji.
Czym jest paraliż senny i kiedy występuje?
Próbujesz zasnąć lub budzisz się nagle i... nie możesz poruszać rękami. Próbujesz wstać, ale ci się nie udaje. W dodatku czujesz, jakby ktoś ci siedział na klatce piersiowej lub cię dotykał. To klasyczne objawy porażenia przysennego, które nie należy do najprzyjemniejszych odczuć.
Podczas paraliżu sennego umysł pozostaje w pełni aktywny, jednak ciało jest zupełnie odłączone. Często pojawia się uczucie lęku, strachu, paniki, a nawet halucynacji (około 40% osób z paraliżem sennym ma halucynacje wzrokowe, słuchowe lub dotykowe). Zazwyczaj trwa to od kilku sekund do kilku minut, chociaż wydaje się, jakby ciągnęło się godzinami. I chociaż wygląda poważnie, nie zagraża życiu ani zdrowiu.
Zjawisko to występuje podczas wybudzania się (64% przypadków) lub zasypiania (36% przypadków), podczas fazy REM. Kiedy pojawia się fizjologiczne porażenie mięśni całego ciała (z wyłączeniem mięśni oddechowych i gałek ocznych), jednak umysł wciąż pozostaje świadomy, mamy do czynienia z paraliżem sennym.
Kto może doświadczyć paraliżu sennego?
Porażenie przysenne może się sporadycznie pojawiać u zdrowych ludzi, jednak zwykle towarzyszy on różnym schorzeniom psychicznym i somatycznym. Ponad 30% pacjentów psychiatrycznych doświadczyło lub doświadcza epizodów paraliżu sennego.
Czynniki, które zwiększają ryzyko wystąpienia paraliżu sennego, to stres i lęk, a także występujące choroby, takie jak choroba afektywna dwubiegunowa czy zespół stresu pourazowego (PTSD).
Nawet u połowy chorych na narkolepsję, czyli nadmierną senność w ciągu dnia, występuje paraliż senny. Pojawia się on również m.in. u osób z depresją czy schizofrenią. Może być też wywołany złą higieną snu i genetycznymi czynnikami.
Czy można leczyć paraliż senny?
Podczas doświadczania porażenia przysennego możesz czuć przerażenie, nawet lęk przed śmiercią, jednak jesteś wtedy bezpieczny. Kiedy paraliż pojawia się u ciebie często, warto skonsultować to z lekarzem, ponieważ może być mylony z bezdechem sennym lub napadami padaczki, co wymaga leczenia.
Aby zminimalizować ryzyko wystąpienia paraliżu sennego, dobrze jest zacząć od wprowadzenia zdrowych nawyków snu. Warto spać od 7 do 9 godzin dziennie, jednak musi to być jakościowy sen, o sztywnych ramach godzinowych. Również terapia poznawczo-behawioralna może pomóc, szczególnie osobom z bezsennością.
Co robić, jeśli jestem w trakcie paraliżu sennego?
Pamiętaj, że nic złego się nie dzieje i nie umierasz. Musisz zachować dystans od tej sytuacji, przypomnieć sobie, że to twój mózg płata ci figle i nie musisz się niczego bać. Jesteś w swoim łóżku, w bezpiecznym otoczeniu. Możesz skupić się na czymś pozytywnym i przede wszystkim nie próbuj na siłę się ruszać - to może wywołać halucynacje.
